Savucbulaq-Kirəc-Şəhriyar-İslamşəhər-az

2011-02-08T10:12:00.001-08:00

فرمان كريمخان زند و شمول ولايت آزربايجان بر قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، كردستان، كرمانشاه،...)

مئهران باهارلي- ٢٠١٠

کریم خان زند فرماني به تاريخ ١١٧٧ ه.ق. ١٧٦٣ ميلادي در باره مسيحيان ممالك محروسه ايران دارد كه در آن مراكز سكونتي مسيحيان اروپايي (فرنگيه) در آذربايجان نيز نشان داده ميشوند. وي در جمله اي از فرمان خود ولايت آزربايجان را چنين تعريف مي كند: "ولايت آزربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر". اين فرمان از دو جهت در تاريخ آزربايجان سياسي –اداري داراي اهميت است:

الف-كريم خان زند، در اين فرمان علاوه بر دارالسلطنه تبريز، صراحتا مناطق "شيروان، قره باغ، گنجه و نخجوان" در جمهوري آزربايجان و يا قفقاز جنوبي را نيز به صورت جزئي از واحد سياسي-اداري آزربايجان (ولايت آزربايجان) بر مي شمارد. واقعيتي كه همواره از سوي قوميتگرايان افراطي فارس، پان ايرانيستها و بسياري از مراكز سياسي و تبليغاتي وابسته به دولت ايران انكار مي شود.

ب-در اين فرمان "قلمرو عليشكر" جزء واحد سياسي-اداري آزربايجان شمرده شده است. اين اشاره نيز بر حدود جنوبي آزربايجان در عراق عجم پرتو افكني مي كند و يك بار ديگر تائيد مي نمايد كه در گذشته علاوه بر كل استانهاي مركزي و همدان فعلي، نيمي از استانهاي كردستان و لرستان و يك سوم استان كرمانشاهان نيز داخل در حدود ولايت آزربايجان و يا آزربايجان سياسي-اداري بوده اند.

فرمان كريمخان زند چنين است:

"فرمان تعالي شد آنكه در اين اوان عمده المسيحيه پادري فرنسيه حكيم وارد حضور و به عرض رسانيد كه به موجب ارقام سلاطين جنت مقام صفويه انارالله برهانهم، هميشه پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه ايران خانه و جا و مكان داشته، هر يك به رسم آيين خويشتن مشغول و تجار و سوداگران آن طايفه به تجارت قيام و عشور متوجهات حسابي خود را مهمسازي عمال خيريت اعمال مي نموده اند، مشروط بر آنكه احدي از آنها مرتكب امري كه خلاف ملت مقدس اثني عشره عليهم صلوات الله الملك الاكبر باشد به حسب ظاهر نكرده، احدي را هم به ايشان رجوعي نباشد. و هرگاه جماعت ارامنه به آنها ضرر و نقصاني رسانيده، متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمايند و پادريان كرمليان و دنيكان و جزويت و گنجوخي و آگوستن و غيره كه در ولايت آذربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر، دارالسلطنه اصفهان و الكاء فارس از شيراز و بندر عباس و ساير ممالك محروسه مي باشند و در هر جا كه خواسته باشند توقف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشند نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم بگيرند و درس بخوانند نيز ممانعت نكرده. چنانچه جماعت مذكوره اموات خود را در مقاميكه به جهت مدفون آنها تعيين مي نمايند به دستور و سنن دين خود برده دفن نمايند، عايق و مانعي جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه آنها به عمل آمده، احدي نسبت به ايشان ظلم و ستم ننمايد و در خصوص صدق ادعايات و غرض خود اراقم بيگلربيگيان و حكام كرام و غيره عمال ولايات محروسه در خصوص امور مذكوره به نحوي كه حسب الارقام سلاطين به شروط مذكوره مقرر شده، از آن قرار معمول و عشور متوجهات حسابي تجار و سوداگران را باز يافت و تخلف از فرموده مبارك جايز نداشته، مراعات ايشان را منظور دارند و در عهده شناسند.

تحريرا في شهر شوال المكرم سنه ١١٧٧-١٧٦٣"

منبع: شماره سند: ٢٢، تاريخ: شهر شوال المكرم، سنه ١١٧٧، فرستنده: كريم خان، موضوع: در باره آزادي مسيحيان در ممالك محروسه. اسنادي از روابط ايران با منطقه قفقاز، تاليف دايره اداره انتشار اسناد- تهران، وزارت امور خارجه، موسسه چاپ و انتشارات، ١٣٧٢، چاپ اول

عراق عجم: عراق عجم (در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين) نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند اين نام در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته، با اينهمه مفهوم عراق عجم، در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده اند و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد نيز در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعة بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سدۀ9ق، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانة قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

در برخي منابع (آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨) ادعا شده كه مشابه اين فرمان از سوي عليمرادخان نيز صادر شده است. وي كه خواهر زاده كريمخان زند بود براي بار دوم از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ سلطنت کرد و در اين سال درگذشت

برخي از منابع ديگر: "دانشنامه اسلام-ماده بهارلو" (نک‍: نهاوندی،١/٤٦-٤٨؛ قس: تاریخ، ٣٦؛ پرهام، ٥٢١؛ بابر، ٤١؛ نهاوندی، ١/٤٨-٤٩؛ همو، ١/٤٩؛ هدایت، ٨/٣٩٥، ٤٥٥؛ سومر، ١/٢٣، حاشیه؛ بدلیسی، ٧٣)؛ "آذربايجان در ادوار مختلف تاريخي" (دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج ‌بيداري، سه‌شنبه 2 مرداد ١٣٨٦ ش ١٠٤ ص ٤)؛ "قراقويونلوها" (فاروق سومر، ترجمه دكتر وهاب ولي، انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- ١٣٦٩- صفحه ٢٧)؛ "مجله بررسيهاي تاريخي: فرمان عليمرادخان زند"٬ ١٣٤٦ شماره ٥٬ ض ١٥٢-١٥١ و شماره ٤-٣ ص ٣٦٦-٣٦٥)

2011-02-08T01:02:00.001-08:00

علی مراد خان زند: قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، يك دوم كردستان، يك سوم كرمانشاه،...) و قراباغ و شيروان و گنجه و نخجوان جز ولايت آزربايجان است

مئهران بهارلي

در عصر زنديه فرمانهائي از دو فرمانرواي اين سلسله يعني كريم خان و علي مرادخان وجود دارد كه در آنها آزاديهاي مسيحيان و مبلغين آنها را تأمين مي‏شود. اين فرمانها پس از آن صادر شده اند كه "عمدة المسيحية پادري فرنسيه حكيم" نزد كريم خان و "عمدة المسيحيه پادري اورانوس حكيم" به حضور علي مرادخان رسيده و خواستار آزادي "پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه" و اينكه "در هر كجا كه خواسته باشند توقّف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشد نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم گيرند" گرديده اند. فرمان علی مراد خان نيز مانند فرمان كريم خان زند و در فرمتي كاملا مشابه، راجع‏ به اقامتگاه نمایندگان مذهبی و خلفای مسیحی و سوداگران به حکام‏ و بیگلربیگیان سرتاسر کشور صادر شده که تا حد امکان تحصیلات لازم‏ را معمول داشته و رضایت خاطر نامبردگان را فراهم سازند. اين فرمان در نشريه بررسی های تاریخی وابسته به نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي در سال ١٣٤٦ منتشر شده است.

اهميت اين دو فرمان يكي نيز در آن است كه حدود قلمرو شمال و جنوب آزربايجان را به وضوح بيان مي كنند. طبق اين دو فرمان در شمال نواحي گنجه و قره باغ و نخجوان و شيروان يعني تقريبا همه جمهوري آزربايجان فعلي بخشي از ولايت آزربايجان است. در جنوب نيز علاوه بر دارالسلطنه تبريز، قلمرو عليشكر يعني اراضي اي وسيع از ساوه و اراك و همدان يعني تقريبا كل استانهاي مركزي و همدان و بخشهائي از استانهاي تهران و قم فعلي به علاوه نيمه شرقي استان كردستان فعلي و يك سوم شرقي استان كرمانشاه و بخشهائي از استان لرستان فعلي جز اراضي آزربايجان مي باشند.

فرمان علی مراد خان زند

حکم والا شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری اوانوس حکیم‏ وارد حضور و بعرض والا رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مكان؟ صفویه‏ انار اللّه براهینهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه‏ ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینموده‏اند، مشروط بر اینکه احدی‏ از آنها مرتکب امری که خلاف ملت؟ مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نگردیده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد. و هرگاه‏ جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان‏ دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که از ولایت‏ آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر؛ و دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس‏ و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده‏ چنانچه جماعت مزبوره اموات خود را در مقامی که بجهة مدفون آنها تعیین‏ مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه در باره آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان‏ ظلم و ستم ننماید. و در خصوص صدق ادعا و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و عمال‏ ولایت محروسه در خصوص امر مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین‏ مراد مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را باز یافت و تخلف از فرموده جایز ندارند و در عهده شناسند.

تحریرا فی شهر جمادی الثانی سنه *١١١٥ (در اصل سند نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران اينگونه آمده است. احتمالا اشتباه چاپي است و مي بايد ١١٩٥ و يا بعد از آن باشد)

منبع:

١-اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه - از ١٥١ تا ١٥٢). نشريه بررسی های تاریخی - دی ١٣٤٦ - شماره ١١ . نويسنده: مفخم، محسن (وابسته به : نشريه ستاد بزرگ ارتشتاران- كميته تاريخ نظامي. دو ماهنامه بررسی های تاریخی، تاريخ و تحقيقات ايرانشناسي، قطع : کتابی. هيئت رئيسه افتخاري: تيمسار سپهبد اسدالله صنيعي، تيمسار فريدون جم، دكتر عاليخاني. هيئت مديره: تيمسار سپهبد غلامرضا ازهاري، تيمسار سپهبد علي كريملو، تيمسار سرلشگرحسين رستگار نامدار. هيئت تحريريه: آقاي دكتر خانبابا بياني، دكتر عباس زرياب خوئي، سيدمحمد تقي مصطفوي، سرهنگ دكتر جهانگير قائم مقامي)

٢-قائم مقامي، جهانگير، يكصد و پنجاه سند تاريخي از جلايريان تا پهلوي، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.

٣-آزه‌ربايجانˊين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تاقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨

پادري: از واژه پادرئ در زبان لاتين اخذ شده و منظور ميسيونرهاي مسيحي پروتستاني که از طريق کمپاني هند شرقي و دولت بريتانيا حمايت مي‌شدند است.

علی‌مرادخان زند: پنجمین پادشاه دودمان زند ایران و جانشین صادق‌خان زند بود. وي از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ (۳ سال) سلطنت کرد و در اين سال درگذشت.علی‌مرادخان زند كه در آغاز بر اصفهان فرمان می‌راند توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.

عراق عجم: در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند مفهوم عراق عجم در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته بود، با اينهمه اين نام در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده است و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد خود در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعه بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سده ٩ هجري قمري، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌ قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق ‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانه قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

2010-12-30T09:55:00.001-08:00

افشارشناسي

دكتر محمدخالقي مقدم

-سلسله آثار -(46 اثر علمي مربوط به ايل افشار )

http://drmkhm.blogfa.com/post-16.aspx

1- استان زنجان، سرزمين اقوام افشار

2- نقش اجتماعي ايل افشار در تشكيل دولت صفويه

3- تاخت و تاز ازبكها به ايران و مقابله اقوام افشار در برابر آنان

4- شناخت اجتماعي سران ايل افشار

5- تاكتيكها و استراتژيها و تواناييهاي نظامي ارتش افشار

6- زندگي نامه سران دولت نادر شاه افشار

7- اوضاع اجتماعي زنجان پس از فروپاشي دولت افشاريه

8- ادعاي سياسي سلطنت توسط اقوام افشار زنجان دوره زنديه

9- فوجهاي نظامي افشار زنجان در دوره قاجاريه

10 - تقابل دو ايل افشار و ايل قاجار، در زنجان در اوايل تشكيل دولت قاجاريه

11- نقش حاكمان افشار زنجان در جنگهاي ايران و روس

12- تأثير فرهنگي موسيقي اقوام افشار زنجان بر روي دستگاههاي موسيقي اصيل ايراني

13 - تحول اجتماعي موسيقي ايراني از دوره صفويه تا قاجاريه

14- زنجان و زيباييهاي فرش افشار

15- صنعت زيباي چارق هاي افشار زنجان

16- صنعت زيباي چاقوسازي اقوام افشار زنجان

17- صنعت زيباي مليله كاري اقوام افشار زنجان

18 ـ زندگي ايلي افشارها و قوچ افشاري آنان

19 - اقوام افشار و تحولات حوزه زيست جغرافيايي آنان

20 - مكانهاي ييلاق ـ قشلاقي ايل افشار

21- تيره ها و طوايف ايل افشار

22- ايل افشار و روند هويت زدايي ايلها

23 - فرايند تخته قاپو شدن طوايف و تيره هاي ايل افشار

24 - طايفه اينانلو افشار زنجان (حومه ابهر)

25 - طايفه افشار قورت بيگلو زنجان (حومه صائين قلعه زنجان)

26- طايفه افشار اوصانلو زنجان

27- طايفه ايرلو افشار زنجان (طارم و حومه زنجان)

28- طايفه افشار قراپشتلو (قرابز چلو زنجان )

29 - طايفه افشار غني بيگلو و قزل گچيلو زنجان

30- طايفه افشاركور حسنلوي زنجان (حومه قيدار)

31- طايفه افشار دويران زنجان (انگوران و ماهنشان)

32 - طايفه افشار تكاب

33 - طايفه افشار اروميه

34- طايفه افشار گروس (روستاهاي اطراف قزل اوزن)

35- طايفه افشار اسدآباد همدان ( افشارهاي حوزه ابتداي شاخه تالوار قزل اوزن)

36- طايفه افشار خرقان

37- طايفه افشار بكشلو (دهستانهاي افشاريه و شال در جنوب قزوين)

38- طايفه افشار ساوجبلاغ كرج ( دهستانهاي افشاريه و اشتهارد غرب كرج)

39- طايفه افشار شمال ساوه (گرمسيرات ايل افشار)

40- طايفه افشار خوزستان

41- طايفه افشار كرمان

42- طائفه افشار خراسان

43- تاريخ اجتماعي امير گونه خان افشار طارمي

44 - تاريخ اجتماعي جهانشاه خان افشار قيداري

45- تاريخ اجتماعي حبيب الله خان شاهسون افشار دويراني انگوران (امير توپخانه دوره محمدشاه قاجار)

46- تاريخ اجتماعي خوانين مختلف افشار زنجان

2010-12-23T18:16:00.000-08:00

Tehran always was part of the Ethnic Azerbaijan

Mehran Baharli

International Society for Azerbaijani Studies
http://www.facebook.com/home.php?sk=group_115267605205129&ap=1

Dear Khodadad if you are addressing me, i never said Turkish is spreading in the past 200 years. On the contrary all demographic data shows that Turkish spread in Iran has stopped especially in last 200 years. Last 200 years in fact is period of Farsi spread in Iran.

About Tehran, from the first day when it became capital of Turkish Azerbaijanian state of Qajar, majority of its population was Turkic origin and this city had a Turkish identity . At the beginning armies and bureaucrats from Qajar, Afshar, Shahseven, Kkhalaj, .... tribes, then others.

For example this is a Revsheni bek, an Ottoman diplomat observation about Tehran in the first years of 20 century: شهر طهران بيشتر بيك شهر ترك شبيه است، فارس در آنجا كم است. (Tehran resembles more to a Turkish city. There is little Fars people living there).

After 1945 Tehran experienced a flood of political immigrants and refugees from Pisheveri government. And today economical and social immigrants from all other Turkish populated regions of Iran.

So Tehran always was part of the Ethnic Azerbaijan, percentage of its majority Turkish population almost always was same and immigration of Turks to this old capital city of Turkic Seljuk empire is merely a matter of internal immigration in Azerbaijan.

2010-12-20T23:27:00.000-08:00

هیو-احمد افشاری

هیو در بالای اتوبان کرج-قزوین و در دامنه کوه قرار دارد و دهکده ای خوش آب و هوا است که حدود 4 کیلومتری شمال نظرآباد است معادن کارخانه سیمان آبیک در زمینهای هیو قرار دارد ، پس از احداث این کارخانه و سایر کارخانه ها ترکیب جمعیتی آن در حال عوض شدن است و در کنار مهاجران ترک از شهرهای قزوین و همدان و .. افرادی از شمال ایران و سایر شهرهای غیر ترک نیز در هیو ساکن شده اند با اینحال هنوز بیش از 80 درصد ساکنان آن را ترکهای بومی و مهاجر تشکیل می دهند

2010-12-18T16:43:00.000-08:00

ضرب المثل های قدیمی تركي مردم روستای هیو

اوقوشی کی سن توتمیشن ، پرلنی من توتمیشم

پرنده ای که تو گرفتی ، من قبلاً بال و پرش را کنده بودم.

( کاری که توامروزانجام می دهی من جلوترانجام داده بودم.)

اولدوز وورسون

ستاره ی نحس نابودش کن .

(نوعی نفرین است .)

اینه گنی سورموش بیزیم خرمن اوستونه

گاو خود را به روی خرمن ما رانده .

( تیغه ی تیز حمله را به سوی ما نشانه گرفته . )

قانی " گر" قچّی یه ، درماندو

خونش داروی بز" گر" است.

(قتل او واجب است . )

قورت دیدیگ ، قولاغی چیخدی

تا اسم گرگ را آوردی ، گوشهایش آشکار شد .

( با طنز و شوخی کسی را می گویند که به محض صحبت از او خودش سر برسد. )

قوری یاش تؤکیر

اشک خشک می ریزد .

( ریاکارانه گریه می کند . )

ایپی چورّوک دور

طنابش پوسیده است .

( آدم مطمئنی نیست .)

ایکی سینی ده، بیر ایلان سانجوب

هر دوی آنها را یک مار گزیده.

(هر دو هم درد و هم دل هستند.)

بؤرکون آت گؤیه ، آردوندا داش آت

کلاهت را به هوا پرتاب کن و سنگی هم به دنبالش بینداز .

( از این ماجرا نه تنها نباید ناراحت باشی بلکه بایستی خوشحال هم باشی . )

آتدان ائنمیش ، اشّگه مینمیش

از اسب پیاده شده و سوار خر شده .

( به کسی که شغل مهم خود را از دست داده و به مشاغل پایین تر پرداخته ، گفته می شود)

آتدوم قازانا ، دگدی پازانا

به دیگ پرتاب می کردم به بز کوهی خورد.

( اتفاقاً تیرش به هدف خورد . )

آت گئورنده آخسار ، سو گئورنده سوسوز اولار

با دیدن اسب می لنگد و با دیدن آب تشنه می شود .

( هر چه را می بیند می خواهد داشته باشد . )

گاه نالا وورور ، گاه میخه

گاهی بر نعل می زند و گاهی بر میخ .

( آدم منافقی است . )

خام یومور تا، آغزینا سندریبلر

تخم مرغ خام در دهانش شکسته اند.

( فریبش داده اند .)

خورمایا، دوز وورور

به خرما نمک می زند .
( خیلی شورش را درمی آورد. )

ایلا نوندن ، بیر دلیگه گئدر

فلانی با مار در یک سوراخ می رود .

(در مقام تحسین انسانهای بسیار خوش اخلاق می گویند .)

بو قولاقدن آلیر ، او قولاقدن وئریر

از این گوش می گیرد و از آن گوش بیرون می کند .

( در مقام مزمت کسی که به نصیحت عمل نمی کند می گویند . )

آیه دی چخمه کی، چیخمیشم

فلانی به ماه می گوید طلوع نکن که من طلوع کرده ام .

( در مقام توصیف زیبایی می گویند . )

چنته سین ده ،هی ساد یوخ

دربساطش چیزی یافت نمی شود .

(در مقام مزمت انسانهای جاهل و لزوم دوری از آنها.)

آروق اشگینگ تپیگی قایمتردی

لگد الاغ لاغر محکم تر است .

( دشمنی که به ظاهر ضعیف است ضربه اش محکم تر است . )

اینگار یاغیدی، ال دن گئتدی

انگار روغن بود که از دست رفت.

(چیزی را زود از دست داده اند .)

یاخچی اوغول گئدر قوز گتیریر

پیس اوغول گئدر سؤز گتیریر

پسر خوب گردو می آورد و پسر بد حرف .

( در مقام ستایش فرزندان خوب )

قورخاقانچی قارداشینی تئز ساتار

ترسو برادرش را زود می فروشد .

( در مقام انسانهای ترسو )

2010-12-18T16:27:00.000-08:00

قديمكي هيو- هیو قصبه ای جزء دهستان فشند بخش کرج شهرستان تهران

http://alihiva.blogfa.com/post-97.aspx

هیودن بیرآز ننه دیلی یاز میشم غصه لری ایرگ لردن قازمیشم

شهری اوزاخ کرتی یاخون همدان خاطره لر دولوبدو بیر چمدان

یازدوم کی ایتمسن نسل قدیمی جوانلر ساخلسن یاخچی حریمی

بلکه جوانلر ده قدیمدن بیله سینه به سینه سئوزی گلسن دیله

بلکه مبادا به مرور زمان تاریخ هیودن کسه بیر گون امان

قدیمدن تانوماخ دو کل منظور کد خدا اسدی، عطانی، منصور

کد خدا ممد علی ، کد خدا الیاس او دامده چاقورنلر، ایهاالناس

یادی خیر او کندن پالچوخ چینه سی مد نچی نن الندکی پینه سی

قجه ننه ، سوزندانی ، اینه سی صاف اورگی ، هچ کیمندن او کینه سی

دار کوچه لر ، دوزولمیش او قالاقی فاطمه خاله رحمتلیگن چاناقی

کلب عزیزن قدیمکی او درمانی مال دار لرن شیر پنجه او سلمانی

گدنلرن اوزی تمام آق اولسون قالن قجه جانی تمام ساق اولسون

گدنلرن اوزی تمام آق اولسون قالن قوجه جانی تمام ساق اولسون

یادی خیراو،هیون شیره، غوره سی اشتهاردلی کوزه چینن، دوره سی

قدیم مالدارچکنده اودبانی دشتبانلر، سوگنده توخ چوپّانی

سنقی کی،شوذب دایی باغلردی دورشومی کی،داوارلری داغلردی

قدیم کندن توخولمیش او سبدی لحاف کرسی، ججیم لرین،نمدی

یادی خیر او،مش جمالون سازلری کلب مروت،گئوده وورن غازلری

قدیم رعیت،بوقده لرن پاکاری قربانعلی، رحمتلیگن ناکاری

مستعلی و سبزعلی نن داواری زاغه محله، گوزی لرن هاواری

صندوق چایی،حلبی او بندلری سید عباسون نفتالینی، قندلری

اوستا حسن چلنگرن تیشه سی رعیت لرن قازولن او ریشه سی

یادی خیر او، خان میرزانون باغلری سیراب دکی ،مالدارلرن یاغلری

قدیم باغدن تیکه پاره قالمه سی ایمیدعلی رحمتلیگن آلمه سی

ولی اللّه و مش اسدن معدنی کلنگ دارون رگه چاتن هردنی

صبح سحر، خزینه، دورماقی حامام بوغچه، قولتوخلره، وورماقی

یکه صابون، یونگلی کیسه، یاغله ماخ حامام گونی،اوشاخ تمام، آغله ماخ

یادی خیر او،مش محمودون، ترکه سی سوادی کی ،اورگنبده،هرکسی

جیران بی بی ، تازه چورگ، یاپماقی آموزگارلر، اونی تز ،تاپماقی

معدنچی نن ، ایشله ماقی،پاوارجه زغال ککی ،یوله ماقه ،کرجه

مستان باجی ، الندکی نونه بند چورکندن ییبدلر هامّی کند

حسن قلی ،معدنده او بل کاری هر نه دیین تعریف لیده ، یرواری

حاج رحیم و اسماعیلن درمانی طایفه لرون ، شیرخانی و سلمانی

صفر نن سلمانون او قوّتی جعفرقلی ،خیاط لوخی سرعتی

طالاقانلی جعفر خیاط وعده سی میناوندن هیوه گلن جدّه سی

حسین خیاط ،تعریفلی او کوتلری دیمه لی فن ،ساخلیین او فوت لری

یادی خیر او گرامافون صفحه سی شولوغیدی پنچله نن قهوه سی

خمیر کونده ، تاندور آغاجی ، آنبر پنچله و سیراب چایی ، دلنبر

علیار دره واسوار داغی چال دره کوزه پنیر ،توت شیره سی ،یاغ کره

قدیمکی قش ،آغورقاری ،کورکی مدقاسمون صاف و ساده ایورکی

فوفو چراغ ،کله پاچه قویورماخ محمد رسول ،شناسنامه چاقورماخ

یادی خیر او مسجد کی گوروشماخ بیربیرنن حالوندن او سروشماخ

آغشام باشی پنچله نن پاتوقی حاج نیازون ،آب نباتی ،قاتوقی

شیپور جنگ ، تعزیه ده آلوشماخ گوگ کیین و قرمز کیین قاروشماخ

قان آقلماخ ، تعزیه نن آره سی زینبن ٫رقیه نن ٫قاره سی

حارث گلب دو طفلانی قاچوردماخ شمر اوزونی بو ایشنن آقوردماخ

ممد جواد مسجد دکی ترکه سی تعزیه ده اوتوردماخ او هرکسی

خانعلی نن مرکبی ،لیقه سی ممد جان و مدولی نن گیوه سی

خانعلی نن مرکبی ، لیقه سی ممد جان و مدولی نن گیوه سی

قدیم مکتب ، خانعلی نن سوزلری قیامته آچولمیش او گوزلری

تاندور کولی ، چغندرن پیشماقی سیراب چایی ، یایده اونون ایشماقی

یادی خیر او کلب عزیزن درمانی حاج عباس و کرمن او فرمانی

خدامراد ، سیف اللّه نون کلاجی ماشین لری مریض لرن علاجی

هیو ده قدیم ال جورابی توخولماخ قرخ ایکی ایل روزنامه جات اوخولماخ

بیرام لرن یومورتنن اوینماخ یومورتنن سنن ده ،او دادلماخ

اوشاخ یومورتنی رنگه سالنده بوهیک خوروسلری جنگه سالنده

گئجه باشی شال آتملی باجه سی بیراملوقون چوخوندن تا آزه سی

چهارشنبنن چادرلری ، قاشّوقی پنچله ده اوشاخلرن آشّوقی

بیرام باشی ، پلو عطری قوخوماخ عاشّوخلر او ، کوچه لر ده اوخوماخ

آخور پنجشنبه ، حلوا پایلماخ شلوغ اوشاخلری او هایلماخ

آخور پنجشنبه ائولی لر ، یاد اولماخ شکر پنیر ،کن اوشاقی شاد اولماخ

یادی خیر او بیرام بالوخ توتماقی سفره دکی نوقول لرن اوتماقی

بیراملوق و قورمه سبزی ،خوروشی خلعتلر و پارچه لرن بوروشی

قوجه ننه ، آق چرقتن ، گوشه سی چفته اوزوم ،آسولمیش او خوشه سی

قوجه دده ،نقل لری ،سئوزلری هامی یاندن ،نوه لرن ، گئوزلری .

شعر از : شاعر توانا و محبوب

حسین پیشگاهی زاده

2010-12-18T16:24:00.000-08:00

نمونه هائي از لهجه هیوی زبان تركي- هیو (اِخ ) قصبه ای جزء دهستان فشند بخش کرج شهرستان تهران .

نقل گجه لری داهی پوزولدی
ایشاخ لرن سوال لری نجه اولدی ؟

اولدوزلر ایشخ وره گشمییه
شیطان بزم ايرك لري اشمييه !

كندن سسي قولاخ لري دولدوره
قوجه لري ،جوان لري خيرگوره

(از مثنوي «كندن سسي » )

دومان توتوب هچ گورمیریک ٫بیربیری
فرق المیر بزمکی ٫ائولی ٫دیری

کندن ده بیریاد الیک ٫دانوشک
بلکم گچن ایرک لره ٫قاروشک

(قسمتی از مثنوی صدوپنجاه بیتی ترکی لهجه ی هیوی)

تقديم به مردم دوست داشتنی هیو
و معدندار گرامي براي اين همه هیوی و هيوايي بودنش..

فرامرز قدسی

(فراق )

2010-12-18T16:16:00.000-08:00

کتاب "کندن سسی" تالیف فرامرز قدسی (فراق) به لهجه ساوجبلاغي زبان تركي منتشر شد

روایت پیشینه هیو با گویش ترکی ساوجبلاغی

کتاب «کندن سسی» تالیف فرامرز قدسی (فراق) با شمارگان 1500 نسخه به وسیله انتشارات رهام اندیشه منتشر شد. این کتاب 151 صفخه ای شامل 187 بیت شعر فولکلوریک با گویش «ترکی ساوجبلاغی» درباره پیشینه روستای «هیو» از توابع بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ است.

دکتر سعید معدنی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در بخشی از مقدمه این کتاب نوشته است: «مثنوی کندن سسی تصویری از یک دوره زندگی از یکی از روستاهای شهرستان ساوجبلاغ است که به لحاظ پژوهشی برای آیندگان مهم خواهد بود. از نظر اینجانب به عنوان دانش آموخته رشته جامعه شناسی، این کتاب از دو جنبه ارزشمند است؛ یکی به لحاظ مردم شناسی، که ابعاد زندگی اهالی را در 30 سال گذشته بیان می کند و دیگری سرودن به زبان ترکی - گویش هیو - است. بی شک در آینده، هم زندگی مردم و هم زبان گفتاری ایشان تغییر خواهد کرد، آنجاست که ارزش چاپ و ماندگاری چنین آثاری نمایان خواهد شد.»

2010-12-18T15:04:00.000-08:00

زبان مادری بومبان شهر رودهن در استان تهران، تركي است.

http://www.bakhshdariroudehen.ir/modules/roudehen/index.php?content_id=1

فرهنگ و آداب ورسوم بخش رودهن

ساکنان بومی رودهن در مقایسه با مناطق پیرامون خود فرهنگی خاص و بسیار متمایز دارند. مهاجرت یا تبعید احتمالی این قوم از آزربایجان (رضایه سابق- اورمیه فعلی) می تواند بیانگر این تمایز باشد. ساکنان بومی این منطقه ویژگی های فرهنگی و اجتماعی خاص خود را تا حدودی حفظ نمودند گر چه طی دهه ی اخیر این ویژگی فرهنگی کم کم ضعیف شده است. با این حال با نگاه به همسایگان شهر رودهن متوجه می شویم بومیان رودهن از لحاظ فرهنگی و به ویژه زبان و و آداب ورسوم، وضیعت متمایزی دارند.

زبان مادری بومبان شهر رودهن تركي و شهر آبعلی گیلکی است. همچنین از نظر آداب و رسوم نیز به ویژه در مراسم جشن عروسی و سوگواری ها مانند عزاداری در ماه محرم، ویژگی های متمایزی با مردم اطراف خود دارند.

به عنوان مثال در مراسمات عروسی شهروندان رودهنی نیز همچنان از ساز و دهل قدیمی استفاده می کنند که در نوع خود جالب و زیباست و همچنان مورد استقبال قرار می گیرد.

بخش رودهن دارای لهجه و گویش های مختلفی استکه همانطور که گفته شد گویش مردم رودهن تركي و آبعلی گیلکی است.

روستاهای مهرآباد و گلاهک نیز به گویش ترکی، روستا های وسکاره، جورد و وسکاره به گویش گیلکی و روستای چنارغرب به گویش لری صحبت می کنند.

2010-12-15T15:04:00.000-08:00

البورز ؛ کیچیک آزﮦربایجان

http://savucbulaq-shehriyar-islamshehr-az.blogspot.com/
http://turk-tehran.blogfa.com/post-26.aspx

2010-12-14T16:58:00.000-08:00

عاشق حسن دژم-ائل شاهسون شهریار

http://hasandohol.blogfa.com/

نئيلدين

دونيا، سنين اعتبارين يوخ يميش
بير خبر وئر ،ميرزا جاني نئيلدين؟!
نئچه بيلرله،نئچه خانيله
گوفتاري خوش، اهل –جاني نئيلدين؟!

نئچه شهر ايسته جنگ ائديب ساواش
جاري اولوب يئل يئريه قانلي ياش
فلك ،ائتدين تاج – تختين تاراش
نوكر، نايب، خانيماني نئيلدين؟!

پوچ دونيا،سنده بير يارايان هاني؟
گون به گون آرتيردي شوكتي،شاني
تيفليسين ساغ الي ،سردارين جاني
ويران قويوب داغيستاني ،نئيلدين؟!

او فلكدن، دويون يئرين داغلايان
ازلي شاد اولوب، سونرا آغلايان
سينه سيندن شعر، كيتاب باغلايان
صاحيب – هوش،گوهركاني نئيلدين؟

2010-12-14T16:41:00.000-08:00

کرجلی آشیق قیاس جبّاری دونیاسین دییشدی

http://qaraqanli.blogfa.com/

آشیق قیاس جباری

تاسف لرله حؤرمتلی و دیَرلی صنعتچیمیز آشیق قیاس جبباری ایللر بؤیو آشیقلیق صنعتینده امک چکندَن سونرا، سه شنبه گونو آبانین 4 ده دونیاسین دئییشدی قاراتورپاقلارا وئــــرمه رم سنی یئرین قـــــوللاریمین آراسیندادیطبیعی سولارا یــــــومارام سنی گؤزلریمین قاراسیندادی تاسف لر ایله ائلیمیزین ده یرلی صنعتچی سی قوجامان آشیق قیاس جبباری نین آجی هیجرانی بیزی ده کدرلندیردی .اوره ک ائویندن بو عزیزین عائله سی غمینده اؤزوموزو شریک بیلیریک .اولو تانریدان دیله ییریک قالانلارینا دوزوم ،و اؤ رحمتلیگه باغیش عنایت ائله سین .توم سئونلرینه باش ساغلیقی آرزولاییرام.

قـــــــارا اوزلــــو فلک سَنده یــــــــوخ وَفــــا

بَـرَه کسیب قـــوچچاق آســـــــلان اؤولاد ین

قـــوجامـان آشیقا چوخ وئردیــــــــن جَفـــا

بَـرَه کسیب آســــــــلانـــــــلاری اؤولاد یـن

یوخ موروَتین سن یامــان ظـــولـوم کارای

ظولـــوم هـاردا اول سـا، سن اوردا وارا ی

مَرد ایگیـده سندَن هئــچ اولماز هــــا رای

بَـــرَه کسیب ائـــل آشیقیــن اؤولا د یـــن

گــونــش ! دونیــا مَــرد آسلانـا قفـــس دی

اوولی تـــؤی بــایـرام ســوراسی یـاس دی

سن اؤولایــان آســـلان ! آشیق قیـــاس دی

بَـــرَه کسـدیــن ائــل آشیـقیـــن اؤولاد یــن

تهران و البرز ولایتلری تورک کولتورو آچیسیندان

تهران و البرز ولایتلری تورک کولتورو آچیسیندان یئرلی و زنگین بیر مدنیتینه صاحبدیرلر. شهریار، ساووجبولاغ، نظرآباد و گنلده اسکی تهران ولایتینین باتیسی تورک بؤلگهلردیر. یانی یئرلی اهالیسی تورکدورلر. آیریجا تهرانین گونئی و دوغوسوندا: ورامین، پیشوا(بئش اووا)، فیروزکوه و حتی سمنان ولایتی اوستونه اولان گرمسار(قیشلاق) دا دا چوخلو یئرلی تورک یئرلهشیم یئرلر وار. بو بؤلگه لر آشیقلیق صنتی باخیمیندان قوم- ساوا- همدان آشیق محیطینه باغلی دیرلار. بونلارا رغمن قید اولونان بؤلگهلرده کولتورل آراشدیرما اولدوقجا آزدیر. رحمتلیک غیاث جباری بو بؤلگهلرده تانینمیش بیر آشیق و اوزانیمیزایدی کی شاید یئری داها دولمایا. تانری یئرینی جنت ائتسین.

منبع:

http://ozan2007.blogfa.com/

http://qaraguney.blogfa.com/
+ يازار : حسین قاراقانلی

2010-10-29T20:37:00.000-07:00

کرجلی آشیق قیاس جبّاری دونیاسین دییشدی

Abbas Avaji on Thursday, October 28, 2010 at 3:31am

تاسف لرله حؤرمتلی و دیَرلی صنعتچیمیز آشیق قیاس جبباری ایللر بؤیو آشیقلیق صنعتینده امک چکندَن سونرا، سه شنبه گونو آبانین 4 ده دونیاسین دئییشدی قاراتورپاقلارا وئــــرمه رم سنی یئرین قـــــوللاریمین آراسیندادیطبیعی سولارا یــــــومارام سنی گؤزلریمین قاراسیندادی تاسف لر ایله ائلیمیزین ده یرلی صنعتچی سی قوجامان آشیق قیاس جبباری نین آجی هیجرانی بیزی ده کدرلندیردی .اوره ک ائویندن بو عزیزین عائله سی غمینده اؤزوموزو شریک بیلیریک .اولو تانریدان دیله ییریک قالانلارینا دوزوم ،و اؤ رحمتلیگه باغیش عنایت ائله سین .توم سئونلرینه باش ساغلیقی آرزولاییرام.

قـــــــارا اوزلــــو فلک سَنده یــــــــوخ وَفــــا

بَـرَه کسیب قـــوچچاق آســـــــلان اؤولاد ین

قـــوجامـان آشیقا چوخ وئردیــــــــن جَفـــا

بَـرَه کسیب آســــــــلانـــــــلاری اؤولاد یـن

یوخ موروَتین سن یامــان ظـــولـوم کارای

ظولـــوم هـاردا اول سـا، سن اوردا وارا ی

مَرد ایگیـده سندَن هئــچ اولماز هــــا رای

بَـــرَه کسیب ائـــل آشیقیــن اؤولا د یـــن

گــونــش ! دونیــا مَــرد آسلانـا قفـــس دی

اوولی تـــؤی بــایـرام ســوراسی یـاس دی

سن اؤولایــان آســـلان ! آشیق قیـــاس دی

بَـــرَه کسـدیــن ائــل آشیـقیـــن اؤولاد یــن

تهران و البرز ولایتلری تورک کولتورو آچیسیندان یئرلی و زنگین بیر مدنیتینه صاحبدیرلر. شهریار، ساووجبولاغ، نظرآباد و گنلده اسکی تهران ولایتینین باتیسی تورک بؤلگهلردیر. یانی یئرلی اهالیسی تورکدورلر. آیریجا تهرانین گونئی و دوغوسوندا: ورامین، پیشوا(بئش اووا)، فیروزکوه و حتی سمنان ولایتی اوستونه اولان گرمسار(قیشلاق) دا دا چوخلو یئرلی تورک یئرلهشیم یئرلر وار. بو بؤلگه لر آشیقلیق صنتی باخیمیندان قوم- ساوا- همدان آشیق محیطینه باغلی دیرلار. بونلارا رغمن قید اولونان بؤلگهلرده کولتورل آراشدیرما اولدوقجا آزدیر. رحمتلیک غیاث جباری بو بؤلگهلرده تانینمیش بیر آشیق و اوزانیمیزایدی کی شاید یئری داها دولمایا. تانری یئرینی جنت ائتسین.

منبع:

http://ozan2007.blogfa.com/

http://qaraguney.blogfa.com/

2010-09-12T14:26:00.000-07:00

واژه های ترکی ــ مغولی دخيل در گويش روستاي برگ جهانی بخش لواسانات شهرستان شمیرانات

http://www.bargejahan.com/article/317-turkish-mongolian-words-in-dialect.html

واژه های ترکی ــ مغولی دخيل در گويش برگ جهانی .
يكشنبه, 10 مرداد 1389 ساعت 12:43 مرتضی لبافی .میانگین امتیار کاربران: / 2
ضعیفعالی
همانگونه که دوستان استحضار دارند ، در مقاله ی رد پای مغول يکی از دلايل حضور و اسکان مغول ها و ترک های ماوراء النهر را در برگ جهان ، وجود واژه های مغولی ــ ترکی در گويش برگ جهانی دانسته و تفصيل آن را به نوشته ای در آينده موکول کرده بودم. و اينک درابتدا توضيحاتی مختصر خدمت عزيزان ارائه می گردد و بعد ، فهرست واژه ها تقديم خواهد شد.

بهتر می بود قبل از ورود به بحث های فرعی ، گويش برگ جهانی به عنوان موضوعی عام و مستقل و در همه ی جوانب مورد بررسی و تحقيق قرار می گرفت. اما واقعيت اين است که ورود به چنين حوزه ای ما را با گستره ای عظيم و پيچيدگی های فوق العاده ای روبرو خواهد کرد که صدالبته بسيار بسيار تخصصی است. به همين دليل و با توجه به اين که به هرحال دست روی دست نمی توان گذاشت و همچنين به دليل ارتباط با حضور مغولها و ترک ها در برگ جهان ، نگارنده فقط به اين حوزه ی محدودتر و کوچک تر پرداخت. به اين اميد که اين وجيزه ، مدخل و مبنا که نه ، مشوّق و محرّکی باشد برای شخص يا اشخاصی صاحب صلاحيّت و دارای تخصّص ، که به آن بپردازند. بنابراين متواضعانه و مصرّانه تقاضا می کنم دوستان و سروران فرهيخته و واجد صلاحيّت در وهله ی اوّل ، و در مراحل بعدی تمام عزيزانی که در اين رشته نظرات صائب داشته يا حتـّی نکاتی بظاهر کوچک به نظرشان می رسد ، وارد گود شوند. چرا که ضرورت پرداختن به اين مبحث ، غيرقابل انکار بوده و شک نيست در آينده از طرف طيف گسترده تری از مخاطبان ، بيشتر احساس می گردد.

بسيار بسيار بعيد می نمايد که کسی منکر ضرورت تحقيق و بررسی گويش ها به عنوان موادّ اوّليه ی پژوهش های تاريخی و آگاهی از تکوين و تحوّل و تطوّر مناسبات تاريخی ــ سياسی و فرهنگی ِ اقوامی که با آن تکلم می کنند و نيز موضوع اصلی علم زبانشناسی و بطور خاص ريشه شناسی ( اتيمولوژی ) باشد.

مرحوم خانلری خاطرنشان می سازد :

... [ با مباحث زبانشناسی ] در قسمت تاريخ و جامعه شناسی ، می توان چگونگی مهاجرت طوايف را از نقطه ای به نقطه ای ديگر و طرز تشکيل اجتماعات کشور را از روی تحقيق در لهجه ها و زبان های ايشان دريافت. ( زبانشناسی ـ 154 )

يکی از دلايل تغيير و تحوّل زبان ها و گويش ها ، وام گيری از زبان های همسايه و اقوام مهاجم و مهاجر است. ميزان اين تغيير و تحوّل به دلايل گوناگون و در زبان ها و گويش های مختلف ، متفاوت است. موانع طبيعی از قبيل رود ، دريا و کوههای عبورناپذير و همچنين روش های مديريت حکومت ها و... موجب جلوگيری از ورود واژه ها و قواعد صرف و نحوی به زبان يا گويش مقصد می شود. اما هيچ زبان يا گويش زنده ای در جهان وجود ندارد که بطور مطلق از ورود واژه ها بی تأثير مانده باشد.

بطور خاص و تا آنجا که به موضوع اين نوشته ارتباط دارد ، تهاجم و سپس حاکميت ترک و مغول ، واژه های بسيار زيادی را وارد زبان فارسی و گويش های مختلف ايران کرد. در زبان فارسی و عربی ، صدها واژه از زبان های ترکی و مغولی وارد و چه در محاوره و چه در کتابت ، مقبول و مصطلح شده است. واژه های : آواره ، آينه ، ارمغان ، النگو ، بابا ، باروت ، چاقو ، سنجاق ، قاب ، قربان ، کاکل ، گزمه ، گستاخ ، نوکر ، هالو ، يدک ، ييلاق و... از زبان ترکی و واژه های ايل ، تسمه ، سوغات ، قلدر ، کمک و... از زبان مغولی وارد زبان فارسی شده و در گفتار و نوشتار جا افتاده است.

دامنه ی اين وام گيری به زبان های ديگر هم می رسد. مثلاً از زبان يونانی واژه های : فردوس ، لگن ، قانون ، کليد و... ؛ از زبان حبشی واژه های : مشکوة ، حواری ، برهان و... ؛ از زبان آرامی واژه های : کافور ، آش ، طوبی ، جنم ، بها و... ؛ از زبان روسی و اتريشی واژه های : گالش ، درشکه ، صندلی ، کورس ، پُست ، مالاريا و... و از زبان انگليسی و فرانسه واژه های بی شماری وارد زبان فارسی شده است.

اين دادوستد البته کاملاً دو طرفه است ( گيريم کفه ها بسته به فراگيری يا عدم فراگيری زبان ها سبک سنگين شود ) و زبان های ديگر نيز متقابلاً شمار زيادی از واژه های زبان مقابل را وام گرفته اند و چنين بده بستانی طبيعی ست. جمله ی معروفی بين زبانشناسان رواج دارد : « تنها ، زبان های مرده دچار تغيير و تحول نمی شوند. »

اما نکته ی مهمی را که بايد هميشه در نظر داشت ، ارتباط يک زبان مشترک رسمی [ در مورد ما ، زبان فارسی رسمی ] با گويش های محلی ست. تسلط زبان مشترک بر گويش ها [ که جستجوی علل و اسباب و تحليل همه جانبه ی آن در اين نوشتار نمی گنجد ] نبايد باعث بوجود آمدن اين تصور اشتباه شود که زبان فارسی رسمی ، صورت درست و صحيح و اصلی زبان است و ديگر گويش ها ، شاخه های منشعب آن هستند. در مورد ما و روستای برگ جهان ، نبايد اينگونه تصور کرد که گويش برگ جهانی فرزند زبان فارسی رسمی ست. با شواهد و دلايل گوناگون می توان يقين داشت که رابطه ی گويش برگ جهانی با زبان فارسی رسمی ، رابطه ی فرزند با پدر و نتيجتاً کوچکتر با بزرگ تر و فرعی با اصلی نيست. بلکه نهايتاً با ارفاق بسيار ، رابطه ی برادر با برادر است. و درست با تکيه بر اين اصل بديهی ، هرگونه به سخره گرفتن و تحقير گويش برگ جهانی ، با معيار قرار دادن زبان رسمی [ که گويا درحال حاضر زبان معيار فقط لهجه ی تهرانی ست !!! ] اساساً اشتباه و نشانه ی غرور بيجا و در بهترين حالت ، حاکی از جهل است. فراموش نمی کنم در محفلی پدرم ( حاج مسيب ) در گفتارش واژه ی « يخه » را بکار برد و ما بخاطر کاربرد « يقه » در نوشتار و نيز محاوره ی تهرانی ها و تصور اينکه « يقه » شکل صحيح آن است ؛ کلی شوخی و مطايبه کرديم. اما طي همين تتبع ، برايم مسلم شد که اين واژه اگر تلفظ صحيحی داشته باشد ، همانا « يخه » است.

واژه های اين فهرست که جدای از واژه های ترکی ـ مغولی دخيل در زبان فارسی رسمی گردآوری شده است. فی المثل واژه های چپق ، چماق ، قاچاق و... که علاوه بر گويش برگ جهانی ، در زبان فارسی رسمی نيز کاربرد دارد ؛ در اين فهرست نيامده است. اما برخی از واژه ها ، که در شکل و حروف متشکله با واژه های زبان رسمی مشترک بود ، بخاطر اختلاف در حرکات حروف [ که اين اختلاف تلفظ واژه را به زبان ترکی ـ مغولی نزديک تر می کند ] ؛ در اين فهرست جا داده شده است. مثلاً واژه ی " پــِلو " که در زبان رسمی " پُلو " تلفظ می شود ، چون به تلفظ ترکی نزديکتر است ، در اين فهرست آمده است.

با اينکه در گويش برگ جهانی دهها واژه وجود دارد که از زبان ترکی مغولی وام گرفته شده ، اما اين زبان ها نتوانسته اند تأثيرات عمده ای بر ساختار نحوی اين گويش داشته باشند. به عبارت ديگر ، مردم برگ جهان در مواجهه و همزيستی با ترک ها و مغول ها ، به دلايل مختلف [ و از جمله مهمترين آنها يعنی استحکام ذاتی ساختار گويش برگ جهانی ] اجازه نداده اند بر قواعد دستوری [ گرامری ] اين گويش خدشه ای وارد گردد. باوجود اين ، يکی دو نشانه و ويژگی در گويش برگ جهانی هست که از دايره ی وام گيری تک واژه ها بيرون و به نحوی در حوزه ی صرف و نحو آن است که به اختصار توضيح می دهم :

يکی از اين ويژگی ها که نشان تأثيرپذيری از زبان های ترکی و مغولی ست ، ساخت صفت فاعلی با استفاده از پسوند « ــَ ن »

همچون واژه های سُگــَن = سُگ + ــَ ن = دماغو ؛ گــَرَن = گر + ــَ ن = کچل ؛ جـِرَن = جـِر + ــَ ن = آدم جرزن و عصبانی ؛ و... است. در زبان ترکی فرمول ساخت صفت فاعلی عبارت است از :

فعل امر + ــَ ن. مثل : ياز ( بنويس ) + ــَ ن = يازَن = نويسنده /// که گويش برگ جهانی اين ويژگی را از زبان ترکی وام گرفته است. اما واژه های ساخته شده ازاين قاعده ، به دليل اينکه واژه های پايه در آن ترکی نيست ، در فهرست نيامده است.

ويژگی ديگر مربوط به ترتيب قرار گرفتن صفت و موصوف و مضاف و مضاف اليه در زبان ترکی و مغولی ست. دراين زبانها [ همچون تمام زبان های زيرمجموعه ی زبان لاتين و نيز گويش گيلکی ] برخلاف زبان های فارسی و عربی ، صفت بر موصوف و مضاف اليه بر مضاف مقدم است. مثلاً ترکيب « پسرعمو » و « گل سرخ » در زبان ترکی به ترتيب « عم اوغلی » و « قيرميزی گل » است. در گويش برگ جهانی ، قاعده ی ساخت اين ترکيبات همچون زبان فارسی ست. مثلآ« گلسرخ سگک » يا « سيب باهاره ». اما معدود ترکيباتی داريم که تقدم و تأخر براساس قاعده نبوده و درست به همين دليل و نشانه های ديگر ، بدون ترديد از زبان ترکی وام گرفته شده است. از اينگونه ترکيبات ، چندتايی که در ذهن داشتم و يا در فرهنگ لغات برگ جهانی آمده بود ، در فهرست لحاظ گرديد. [ به توضيح ذيل واژه ی " جونه گو " رجوع شود ]

در اين فهرست ، واژه هايی وجود دارد که با علامت * متمايز شده و نشانه ی آن است که اين واژه ها عيناً و کاملاً منطبق با زبان مبدأ ادا می شود. واژه هايی نيز هست که در مورد ترکی ــ مغولی بودنشان ترديد داشته ام که ذيل آنها اين نکته را يادآور شده ام.

برای تلفظ صحيح واژه ها ، بخاطر عدم ايجاد مشکلات در وُرد ، اعراب گذاری را کافی دانسته و از ضبط لاتين آنها خودداری کرده ام.

بسيار بديهی ست که اين فهرست ، تمامی واژه های دخيل نيست. لغات بسياری وجود دارد که به اقرب احتمال ترکی يا مغولی ست ، اما حقير برغم جستجوی زياد ، نتوانستم در منابع معتبر مدون ، مدرکی دال برترکی بودن آن ها بيابم. طبعاً اين فهرست در حد بضاعت اندک نگارنده ، حافظه ی مخدوش و محدوده ی منابع در دسترس بوده است. از تمامی دوستان استدعا دارم واژه هايی را که به نظرشان می رسد و همچنين کمی و کاستی های اين نوشته را يادآور شده و مرا سپاسگزار خود گردانند.

اسفند 88 ـــ تير 89 ــ مرتضی لبافی

فهرست منابع و مآخذی که از آن ها برای نوشتن اين مطلب و فهرست ، استفاده شده است :

برهان قاطع / محمد حسين بن خلف تبريزی. ــ تهران : اميرکبير ، 1362
ترجمه ديوان لغات الترک / محمود کاشغری. ترجمه نوری آيت افندی. ــ تبريز : چاپخانه دميراوغلی ، 1330
دستور زبان فارسی / پرويز ناتل خانلری. ــ تهران : توس ، 1372
زبانشناسی و زبان فارسی / پرويز ناتل خانلری. ــ تهران : توس ، 1366
سبک شناسی / محمدتقی بهار. ــ تهران : اميرکبير ، 1369
غلط ننويسيم / ابوالحسن نجفی. ــ تهران : نشر دانشگاهی ، 1370
فرهنگ لغت واژه های برگ جهانی / علی اکبر لبافی. ـــ همين سايت
فرهنگ معين
لغت نامه دهخدا
واژگان زبان ترکی در پارسی / محمدصادق نائبی. ــ بی جا : بی نا ، 1380
واژه های ترکی در زبان فارسی / دردانه رحيمی. ترجمه يونس وحدتی. ــ تبريز : اختر ، 1381
يادداشت های قزوينی / به کوشش ايرج افشار. ــ تهران : دانشگاه تهران ، 1347
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

فهرست واژه ها :

آبجی

= آباجی = آغاجی = آغا( پيشوند احترام برای خانم ها ) + باجی ( خواهر )

آتِش

= آتيش = آت ( آتماخ = انداختن ، پرتاب کردن ) + يش = جرقه

آرخالق *

آرخاليق = آرخا ( پشت ، دوش ) + ليق = شانه ای ، لباسی که زير قبا می پوشند.

آرمون -----» آرمون

آرمون ( بَکـُردن )

= آريمان = آری ( آريماخ = جستن ، به صورت اسم يعنی پاک ) + مان ( پسوند مبالغه ) = بسيار جستنی ، حالت ايده آل. درگويش برگ جهانی : آرمونتو بَکـُردی ؟ = به آرزويت رسيدی ؟ ( آرزويی که در حد اشتياق سوزان باشد ) = دق دلی ات را خالی کردی ؟

آغـُربه خير -----» اوغوربه خير

آغـُز -----» آغوز

آغوز

= اُغوز = آغيز = اولين شير پس از زايمان

آق داداش

= آداش = آدداش = آد( نام ) + داش( هم ) = خطاب محترمانه به برادر

آقـُربه خير -----» آغربه خير

آلخالق -----» آرخالق

آيزنه -----» يزنه

اُتراق

= اتوراق = اوتور( اتورماخ = نشستن )+ اق = محل استراحت کاروان بعد از حرکت طولانی

اجاق -----» اوجاق

اجاق کور -----» اوجاق کور

استان ( در ترکيب با برخی اسامی. مثل کوشکستان )

= است يان = است ( زير ، پايين ) + يان ( طرف ) = پايين دست ، طرف پايينی خانه. [ همراه با " کوشک " ترکی : کوشکستان = سمت پايين قصر ]

اِشغِنجَک

در قياس با آسقيراق [ = عطسه ] و اشکنج [ = عذاب ] ترکی. ريشه ی آن معلوم نگرديد ولی اين واژه قطعاً ترکی ست.

اشگلک -----» ايشگيلک

اَل چو*

= اَل ( دست ) + چو ( چوب. فارسی ) ؛ قطعه ای چوبی در گاوآهن

اَلک ( غربال )*، الک کـُردن

= اله ک = اله ( اله ماخ = غربال کردن ) + ک = وسيله ی غربال

اَلک کـُردن*( دورانداختن )

= با دست پرتاب کردن ، دورانداختن [ ال = دست ]

اَلو

= شعله ی آتش ، زبانه ی آتش

اُماج

= اوماج = اوغماج = اوغ ( اوغماخ = ساييدن ) + ماج = ساييده ، نام آشی که در آن خمير را می سايند تا به رشته تبديل شود.

اَمرود

= آرمود - آرموت = گلابی

اوجاق*

اوچاق ( اوچ = 3 ، اشاره به 3 سنگ که برای روشن کردن آتش در کنار هم قرار می دهند. ) = اوداق = کوره ، کانون = خاندان

اوجاق کور*

= بی فرزند ، بريده نسل

اوزون

= دراز. در گويش برگ جهانی [ احتمالاً ] در ترکيب " قلوزونه " [ همين مدخل ] بکار رفته است.

اوستين*

= اُستين = اُست يان ( -----» استان ) قسمت پايين جامه ی پوشاننده ی دست. اوستيکک = دستپوشی پارچه ای که هنگام پخت نان ، برای جلوگيری از سوختن روی ساعد می بندند.

اوغور بخير

= اوغور = وقت ، يمن و برکت ، عزم سفر. اوغور به خير = سفر به خير

اوگه يی *

ناتنی

اَياز*

نسيم = نسيم خنک سحری

اَياغ* ( گِردی يَن )

= اياغ = اياخ = پا ، همپا. توسعاً يارغار و همدم صميمی. اياغ گِردی يَن = صميمی شدن

ايشگيلک*

= ايشگيل = اشگل + ک // اُشتوق = آشيق = اشيگل = استخوان مچ پا در فاصله ی دو قوزک که از آن برای قاب بازی استفاده می شود. ايضاً استخوانی که برای چفت کردن و مهار جوال ها ، بين دو " بنديلک " آن ها قرار داده می شود.

باديَه

بايده = بايدا = ظرف دهن پهن که از کاسه بزرگ تر است. از ترکی به عربی هم راه پيدا کرده است. البته علامه قزوينی اين واژه را فارسی و " باطيه " را معرّب آن می داند. [ يادداشت ها - ج 10 - ص 25 ] اما استاد ابوالحسن نجفی اين حکم را مسلم نمی داند [ غلط ننويسيم - ص 55 ] ضمناً با توجه به اينکه در گويش برگ جهانی حرف « ی » در اين واژه مفتوح است ، و مفتوح شدن حرف ماقبل « ه » غيرملفوظ قاعده ای در زبان عربی ست ، پس می توان به يقين حکم داد که چه اصل واژه را فارسی بدانيم يا نه ، اين واژه از زبان ترکی به گويش برگ جهانی راه يافته است.

باشی*

پسوندی به معنای رئيس /// باش ( = سر ) + ی نسبت فارسی = سردسته. بطور عام به معنای متصدی. مثل : آبدارباشی ، آشپزباشی ، يوزباشی و... اين اسم [ واژه ] را نبايد با اسامی خاص مردان اشتباه کرد. اسم خاص " باشی " برای مردان که در برخی مناطق ايران نمونه دارد ، مشتق از مصدر فارسی " بودن " و بُن مضارع آن " باش " است. باش + ی در مجموع به معنای امر به ماندن برای دوم شخص مفرد است. درست مثل معنای باشی در اين جمله : " تو بايد الآن در مدرسه باشی و نه در خانه ". اين اسم همچون اسامی مشابهی چون " بمانی ( بمونی ) " و" قزبس ( دختربس ) " ، در زمان هایی بر نوزادان نهاده می شد که موضوع مرگ و مير آن ها و نيز وجود فرزندان ذکور بيشتر در خانواده ها ، عمده و مهم بود.

بُتـَه

= بوتا. در اصل بوتاق يا بوداق = شاخه ، نهال کوچک ، بچه و فرزند آدمی // بی بته = ابتر ، عقيم و بی شاخ وبرگ ؛ توسعاً بی عرضه

برابر -----» بيرابير

برگه -----» بلگه

بشقاب -----» پشقاب

بقچـَه

بوغچا = بوغچه = جامه بند. بسته ای از جامه و جز آن. پارچه ای به شکل مربع يا مستطيل که لباس ها در آن نهاده ، ببندند.

بَگ

= بيوک = بزرگ ، خان / در برگ جهان نگارنده فقط در پسوند نام خاص « اسماعيل بگ » از اسلاف طايفه ی اثباتی شنيده ام.

بَگـُم

= بئگم = بئيگم = بئيگ + يم ( ضمير ملکی اول شخص مفرد ) = بيگ ِ من. پسوند نام بانوان صاحب مقام. / ترک ها ضمير ملکی «يم» را پس از اسامی ، برای احترام و محبت ، همراه اسم می آورند. مانند : خان+يم = خانيم ، خانم / بيگ + يم = بيگيم = بيگم / اوغلی + يم = اوغليم = غليم = غلام

بَلگـَه [ برگه ]

هلو و زردآلوی دونيمه شده ی خشکيده

بَلغور ، بَلغور کـُردن

= بولغور = بولغار ( بولغاماخ = بولاماخ = درهم ريختن ، آشوب کردن ) + ور = عموماً هرچيز درهم شکسته و به هم ريخته و بطور خاص گندم و جو و حبوب شکسته / بلغورکـُردن = شکستن و خرد کردن حبوبات و نيز : دو زبان يا گويش و لهجه را بطور ناقص درهم ريختن و مکالمه کردن.

بُنچاق ، بونجاق

= بونچاق = بونچاخ = قباله و سند

بيات -----» بی يات

بی بُتـَه -----» بته

بيرابير

= بيره بير ( بير= يک ) =يک به يک = مساوی

بيگ -----» بگ

بيگ -----» بگم

پاتوغ*

= پا ( فارسی ) + توغ ( يا " طوق " = پرچم عزا ) = محل نصب پرچم ، محل گردآمدن

پُشقاب

= بوشقاب = بوش ( خالی ) + قاب ( ظرف ) = ظرف توخالی / توسعاً به ظرف پهن با ارتفاع کم اطلاق شد. پوش نيز که در مصدر " پوش کـُردن " بکار می رود ، از همين ريشه است.

پـِلتـَه -----» پيلته

پُلـُق پُلـُق

= پولاق = پو ( چشمه ) + لاق ( علامت فراوانی ) = جايی که چيزی در آن چون چشمه بجوشد. در جاينام هايی چون : ساوج بلاغ و ساری بلاغ ديده می شود. / نگارنده بارها و بارها از مادر مرحومم افسانه ای به نام « پُلـُق پُلـُقـَک » شنيده ام که با گويش برگ جهانی روايت می شد و در آن " حسنک " قهرمان قصه ، اين واژه را که کنايه از ديگ آب جوشان بود ، به عنوان رمز بين خود و مادرش بکار می برد.

پـِلو*

= پيلاو = پيلوو = پيلو = پـِلو = برنج پخته

پـِهـِن

= پئهن = فضولات چارپايان

پيس ، پيسی*

= پيس ( بد ، نامناسب ، نامرغوب ) + ی نسبت = نوعی بيماری / در گويش برگ جهانی با جمله ی : " کارش پيسه " و به معنای شوم بودن ، بدشانس بودن و جوردرنيامدن حرکات و کارهای کسی ؛ کاربرد دارد.

پيلتـَه

= پارچه يا نخی که در چراغ ها برای جذب سوخت از مخزن تعبيه می شود. اين واژه در فارسی به صورت " فتيله " يا " فيتيله " بکار برده می شود.

تاس ، تاسَک*

= تاس = تاز = داز = کاسه ی سنگی و سخت ، کاسه ی فلزی ، سر ِ بی مو.

تاغار*

= تاغار = داغار = ظرف سفالی يا گلی برای ماست ، خمير و...

تـُبرَه -----» توبره

تخم

= توخوم = توغوم = دوغوم = دوغ = دُغ ( دغماخ = زاييدن ، تکثير شدن يا تکثير کردن ، زياد شدن ) + م = فزونی ، تکثيری ، زادنی ، بذر ، فرزند.

تِرَقـَه

= تاراققا = تراققا = تراق ( صدای انفجار + ه ) = چيزی که صدای انفجار بدهد.

تريد -----» تيليد

تشک -----» دوشک

تغار -----» تاغار

تمبون -----» تمون

تمشک

= تومشوک = درختچه ای با ميوه ای لذيذ

تـُمّون*

توممان = تومما ( توماماخ = پوشاندن ) + ان فاعلساز = پوشاننده ی تن ، شلوار زير

تـُنـُکه -----» تونيکه

تـُنگ

= تونگ ( مأخوذ از تونج = آلياژ مس و روی ) = کوزه ی دهن تنگ ، ظرف شيشه ای با گردن باريک

تِنگِل خُنـَه* -----» رجوع شود به مقاله ی " رد پای مغول در برگ جهان "

توبرَه

= توربا = کيسه ی بزرگ

توپ ، توپيدن

واژه ای ترکی که از آن مصدر " توپيدن " ساخته شده. توپارلاماخ = به توپ بستن ، مانند توپ بر سر کسی فرياد زدن. در برگ جهان به عنوان صوت سرزنش و خطاب نيز کاربرد دارد.

توتـَک

= توتوک = توت ( توتماخ = دود کردن ) + وک = سوخته. توتون از همين ريشه است. توسعاً به نان کوچک پخته شده نيز گفته می شود. در بعضی از مناطق ترک نشين ، تلفظ اين واژه به صورت " تونوک " ( نگاه کنيد به مدخل " تونيکه " ) به معنای نان کوچک و کوتاه است.

تونيکـَه*

= تونوکه = تون ( ضعيف ، کوتاه ) + وک = کوچک ، شلوارک ، شورت. و نيز به معنای نان کوچک

تون ، تون به تون

در ترکی آذری اين واژه به معنای " گور " بکار می رود و با اين مبنا ، طبعاً " تون به تون " ، معادل " گور به گور " است. اما اين ترديد نيز وجود دارد که واژه ی تون ، اشاره به شهری با همين نام در خراسان بزرگ و در حاشيه ی کوير باشد که مشهور و معروف به بدآب وهوايی ست. بويژه اينکه در گويش برگ جهانی " تون و طبس بشايَن " در مقام نفرين و معادل " جهنم " يا " دَرَک " کاربرد دارد.

توو ، توو بَدايَن

= توو = سرعت ، شتاب ، تاب ( توولان ماخ = دور زدن ). در گويش برگ جهانی تووبدايَن ، توو بَخوردَن در حالات مختلف کاربرد دارد. گـَلـَه ر ِ توو بَدا.

تير ، تيرَه چوب

تيره ماخ ( = ديره ماخ = پايه کردن ، لم دادن ، تکيه دادن ). تير = ديرک ، ستون.

تيريد -----» تيليد

تيليد

= تيليت = تير ، تيل ( تيل ماخ ، ديل ماخ = بريدن طولی ) + يت = برش طولی ، خردشده ، برش داده شده ، تکه های نان برش خورده و خيس شده. ضمناً تليشه و تريشه ی چوب نيز از همين ريشه است.

تيمار کـُردن*

= تيمار = درک و دلسوزی برای هر جانداری ، خدمت به درمانده با محبت و نه از سر ترس. در گويش برگ جهانی بيشتر به معنای پرستاری از بيمار ( انسان يا دام ) بکار می رود.

جاجيم

= جئجيم = کئجيم =کئز ( کئزماخ = پوشيدن ) + يم. نوعی پارچه ی بافتنی ضخيم که هم به عنوان زيرانداز و هم به عنوان پوشاک حيوانات باربر بکار می رود.
جُربُزَه

= جوربوز = گوربوز = تنومند و قوی ، باشهامت. با توسع و تطور معنی ، به مفهوم نيروی درونی برای غلبه بر ترس و خصلت شجاعت و شهامت بکار می رود.
جُل

= چول = جول = پالان ، پوشاک چارپايان ، پارچه ی مندرس و غيرقابل مصرف.
جـِلو

= جيلو = جيلاو = پيش

جونـَه گو

= جونَ گَ = گاو جوان

توضيح : در گويش برگ جهانی ، چيدمان صفت و موصوف و مضاف و مضافٌ اليه ، طبق قاعده ی زبان فارسی و درست برعکس زبان ترکی ست. اما در مورد « جونه گو » [ و برخی موارد استثنايی ديگر ] ، اين قاعده رعايت نشده و می توان احتمال داد اين اسم مرکب ، مستقيماً از زبان ترکی وارد شده باشد ؛ هرچند که واژه های " گاو " و " جوان " هردو واژه هايی اصالتاً فارسی باشند. کاشغری در " لغات الترک " و نائبی در " يکهزار واژه " معتقدند که اين ترکيب اصالتاً ترکی ست. اما پيداست که در اين مورد حکم مطلق نمی توان داد ، چرا که در گويش گيلکی نيز صفت بر موصوف مقدم است. بخصوص اينکه در گويش برگ جهانی واژه های مشترک بسياری با گويش گيلکی نيز يافت می شود.

جووال*

= جووال = چووال = چودال = چوخال = چوخار = زيرانداز ، پارچه ی پشمی ، خرجين بزرگ پشمی.
چاپی بَزی يَن

= چاپو = چاپ ( چاپ ماخ = چاپيدن ، تاختن ) = غارت ، غارت شدگی و غارت زدگی / چاپی بَزی = غارت شده ، قحطی زده. و درست به همين دليل ، حريص بودن و ولع داشتن.

در فارسی رسمی با مصدر چپوشدن و چپوکردن ديده می شود.
چاخان*

= چاخ ماخ = فريب دادن = فريبنده ، لاف زن

چادر -----» چَدير

چارُق

= چاريق = کفش ساق بلند که بندها در ساق بسته شود.

چاق ( در اصطلاح دماغت چاقه )

= چاغ = سلامت ، تندرستی / دماغ چاق = مزاج خوب و سالم.

چاووش -----» چووش

چَپَر ، چَپَردَرَک

= کپر = خانه ی چوبی و ساخته شده از نی. حصاری از ترکه های نازک ، نرده ( چپرله ماخ = نرده کشيدن ) چَپَردَرَک = دری از شاخه های چوبی که به شکل ديواره ی سبد ساخته شده باشد.

چَپـِش

= چپيش = بزغاله. در گويش برگ جهانی به نوع خاصی از بزغاله اطلاق می شد.

چپول

= چپل = چفل = چوه ل = چپ ال = چپ ( فارسی ) + ال ( دست ) = چپ دست. در معنای وسيع تر چپ چشم.

چَدير

= چاتير = جاتير = خرگاه ، خيمه ، چادر. ( همريشه با چتر )

چُغُلی

= چووغول = چوول = چوو ( شايعه ، خبر ) + غول ( قول از عربی ؟ ) = شايعه پراکنی ، خبرچينی و جاسوسی ، مايه آمدن.

چکش -----» چککوش

چَککوش*

= چاتقيش از مصدر چککوش ماخ يا چاققيش ماخ ( شکستن ) = وسيله ی شکستن.

چَکمَه

= چک ( چک ماخ = کشيدن ، بالا کشيدن ) + مه = بالا کشيدنی ، نوعی کفش ساق دار که برای پوشيدن آن بايد لبه ی آن را به سمت بالا کشيد.

چلتوک -----» شلتوک

چُلـُق

= چولوق = چول (چولوماخ = معيوب شدن) + ق =معيوب ،کسی که سمتی از بدنش معيوب است. چُلـُق در گويش برگ جهانی از چلاق تهرانی به اصل واژه نزديک تر است.

چَمچَه

= چومچه = چوم ( چوم ماخ = در آب فرورفتن ) + چه = ابزاری که در آب ديگ فرو می برند و برای همزدن بکار می آيد. قاشق بزرگ ، کفگير و ملاقه ( کمچه نيز از همين ريشه است. )

چنگ ، چنگ گِردی يَن*

= چنگ اولماخ = زمين گير و عليل شدن. در گويش برگ جهانی " چنگ " به تنهايی به معنای عليل ، زمين گير و فلج بکار مر رود.

چنگک

= ابزاری در ميوه چينی برای پيش کشيدن شاخه.

چُو ، چُواِفتايَن*

= چوو = خبر ، شايعه.

چووش ، چووشی بَخوندن

چو ( چووماخ = خبردادن ، شايعه کردن ) + وش = پيام ، خبر ، شايعه. چووشی بخوندن = برای بدرقه يا استقبال [ معمولاً زائران ] خواندن اشعاری با صدای بلند و به گونه ای آهنگين. تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد از اهالی سرده مرحوم کربلايی رمضان علی لبافی [ پدربزرگ پدر بنده ] و از متأخرين ، مرحوم حاج علی اکبر لبافی [ پدر مهندس ملک نيا ] چاووش خوانانی خوش صدا بوده اند. نمونه ای از اشعار چووشی : گردم فــــدای وقت دعا کردنت حسين

با شمــــر روسيــاه بسربردنت حسين

از قطره های خون تو می آيد اين ندا

ای مرحبا به وعده وفا کردنت حسين

خيابان -----» خياون

خياوُن

= خياوون = مأخوذ از خياو نام سابق مشکين شهر ، اولين مکان که در ايران اسفالت شد منطقه ی خياون در تبريز بود که محله ی يکی از رجال روحانی و اصلاً اهل خياو بود. اين نام بعدها به تمام راه های اسفالت شده يا ماشين رو و عريض تعميم داده شد.

خَيلی*

= خئيلی = خيللی = خيل ( گروه ) + ی = دارای خيل ، زياد ، وافر [ بعدها به زبان فارسی و عربی بطور همزمان راه يافت و در فارسی رايج در تهران به کسر « خ » متداول شد.

دالون

= دال ( پشت ) + ون = پنهان شده ، دهليز زيرزمين ، راهرو. بعدها اين واژه دامنه ی وسيع تری پيدا کرد.

دالـّيک*

دليک = سوراخ = نگاه کردن از سوراخ. در لهجه ی تهرانی ، دالـّی و دالـّی موشه تداول دارد.

دان ، دانه -----» دُن ، دُنه

دَربَچَه*

= دريچه. بعيد نيست اين واژه مرکب از « درب » عربی به معنای دروازه ی بزرگ ، و پسوند فارسی « چه » بوده و به ترکی راه يافته باشد. اما قدر مسلم مستقيماً از ترکی به گويش برگ جهانی وارد شده است.

دشک -----» دوشک

دشمن -----» دوشمن

دَگـَنـَک*

= دگه نک = چوب بزرگ برای دعوا.

دُن ، دُنـَه*

= دن ( قطره ، ريز ) + ه = ريزه ، دانه. واحد شمارش اشياء و نيز مغز برخی از ميوه ها و گياهان.

دوشَک*

= دوشه ک = دوشه ( دوشه ماخ = گستردن ، پهن کردن ) + ک = پهن کردنی و گستردنی. بطور خاص : زيرانداز برای خواب.

دوشمن*

= دوشمان = دوش ( دوش ماخ = افتادن ، درافتادن ) + مان = درافتاده ، لج کرده. در برگ جهان به صورت دوشمند و دشمند نيز تلفظ می گردد.

دَهرَه

= دگره = دگيره = دگير ( دگير ماخ = چرخيدن ) + ه = چرخيده ، انحنا يافته. از حربه های دسته دار که سرش مانند داس انحنا دارد.

در مورد اين واژه جای ترديد هست که آيا اصالتاً ترکی هست يا نه. مرحوم ملک الشعرای بهار اعتقاد دارد که اصل اين واژه از زبان سانسکريت و در مراوده و تجارت با هنديان به ايران آمده و وارد زبان فارسی شده است. ( سبک شناسی / ج 1 ــ ص 283 ) هرچند نگارنده عقيده ی مرحوم بهار را صائب می داند ، اما بايد توجه داشت که زبان سانسکريت نيز تأثيرات عمده ای از زبان ترکی باستان ( زبان سومری ها ) پذيرفته است و از اين نظر ، با تأييد صحت قول مرحوم بهار و مبنا قراردادن آن ، می توان پذيرفت که اين واژه از زبان ترکی ــ مغولی به گويش برگ جهانی راه يافته است.

ديس

= ديز. دانه هايی که پس از خرمن کوبی بدن را می خلد. رشته های خاردار خوشه ی گندم که در تماس با پوست بدن خارش شديد ايجاد می کند.

دِيلاق

= دايلاق = کره اسب دوساله = دراز بی ثمر. آدم بی قواره.

سارُق -----» ساروق

ساروق

= ساروغ = ساريق = ساری ( ساری ماخ = گستردن ) + يق = گسترده شده ، نوعی سفره ی پهن

سُقـُلمَه*

= سقرمه = سدرمه = سغلمه = سيغيلما = سيغيل ( سيغيل ماخ = محکم شدن ، مشت کردن ) + ما = حالت مشت کردن دست برای ضربه زدن.

سُوَه *

= سويه = نژاد.

سياق*

= ساياق = سای ( سای ماخ = شمردن ) + اق = شمارش. علم حساب قديم که در برگ جهان افراد بسيار کمی در آن تخصص داشتند.

سينـَک [ در مورد اين واژه ترديد وجود دارد ]

= سينيک = سينيق = سين ( سين ماخ = شکستن ) + يق = شکسته ؛ مرزی که حد فاصل ايجاد می کند. اين اسم در کتاب « نام های شهرها و ديه های ايران » مرحوم کسروی ، برای روستای " سينک جان " مراغه ، به همين گونه ريشه يابی شده است. شايد نام روستای " سينک " در همسايگی برگ جهان ، وجه تسميه ی ديگری داشته باشد.

شاپالاق -----» شَپـِلاق

شاغال*

= شاغغال = شاخخال = چاخخال = چاخ ( چاخ ماخ = برق زدن ) + ال = حيوانی که چون برق تند و تيز است. و شايد به اين دليل که چشم هايش در تاريکی برق می زند.

شَپـِلاق*

شاپالاق = شاپا ( شاپاماخ = کشيده زدن ، چپ و راست زدن ) + لاق = سيلی ، کشيده.

شغال -----» شاغال

شَلتوک

چلتوک = چلتيک = چل ( چل ماخ ، چال ماخ = کوبيدن ، زمين زدن ) + تيک ( تيک ماخ = کاشتن تخم در زمين ) = کاويدن زمين و کاشتن تخم. توسعاً به معنای برنجکاری و نيز بذر برنج و پوشش بذر برنج بکار رفته است.

شوش [ در اصطلاح باران مثل شوش ]

= شوشه = شوش ( تيز ، صاف ) + ه = هرچيز شفاف و پاک و زلال [ شيشه نيز از همين ريشه است ]

شيشَک*

شيش ( شيش مان = چاق ، تنومند ) + ک = چاق شده ، گوسفند پروار شده.

صُبا

صاباح = ساباه = فردا ( واژه ی " صبح " نيز از زبان ترکی به عربی رفته است اما تلفظ برگ جهانی از تلفظ عربی به ترکی نزديک تر است. )

عَم قـُز

عم ( عمو ) + قيز ( دختر ) = دخترعمو. در گويش برگ جهانی با ضمه ی قاف تلفظ می شود.

عَم قـُلی

عم ( عمو ) + قلی = غلی = اوغلی ( پسر ) = پسرعمو.

غَزغون

غازغان = غازان = غاز ( غازماخ = کندن ) + قان = شکاف زمين ، ديگ [ احتمالاً بدين خاطر که سابقاً ديگ های چوبی بوده و داخل آن ها با کنده کاری درست می شد ]

غَلبير

معادل ترکی غربال و غربيل. اينگونه تلفظ که در ترکی محرف گرديده مستقيماً از ترکی وارد گويش برگ جهانی شده است.

غُلـُم

غولام = غولوم = غول ، قول ( خدمت ) + وم ( ملکی و تحبيبی ) = خدمتکار من.

غلوزونه -----» قلوزونه

غِوغا* [ با کسره ی " غ " اول ]

= قوقا = قوو ( قووماخ = راندن ، جنگيدن ، تاختن ) + قا = دعوا ، هياهو.

قاتـُق ، قاتـُق کـُردن*

قات ( قات ماخ = قاتی کردن ) + ق = قاتی شده ، ماست ، دسر ، خورش / قاتق کـُردن ( قاتق اله ماخ ) = خورش را کم کم خوردن تا غذا برای همه تقسيم شود.

قاچی کردن -----» قچی کردن

قاووت -----» قووت

قائوت -----» قووت

قاييم*

قاييم = قای ( قای ماخ = متراکم شدن ) + يم = روی هم انباشته شده ، بلند و محکم و فشرده. صدای بلند. مثل : نشنافتم چی بَگوتی. قاييم بَگو ! [ احتمالاً قاييم شدن نيز از همين ريشه است ]

قِبراق*

= قيوراق = قيورا ( قيوراماخ = خرامان رفتن ، چست و چابک رفتن ) + اق = چالاک ، سرحال.

قـُچاق*

قوچاق = قوچ چاق = قوچ ( پهلوان ) + چاق ( سلامت ، فربه ، درشت ) = قوی هيکل.

قــُچی کردن

= قاچی = قامچی = قام ( قام ماخ = زدن ، ضربه به قصد کشت ) = وسيله کتک زدن ، شلاق و نيز کفگير که غذا را به هم بزنند.

قاچی کردن يا قـُچی کردن در گويش برگ جهانی ، به حالتی اطلاق می گردد که دو گوسفند يا گاو ، شاخ به شاخ و پيشانی به پيشانی به هم ضربه می زنند. ضمناً وقتی برای تحريک و به جنگ هم انداختن با کف دست بر پيشانی گوسفند زده می شد تا وی نيز متقابلاً با دورخيز به کف دست ضربه بزند ؛ واژه ی قاچی يا قچی بر زبان رانده می شد.

قـِرتی

= قير( ناز، عشوه ، جنباندن بدن به قصد عشوه ) + تی ( دهنده ) = قردهنده ، عشوه گر.

قــُرُق*

= قوروق = قورو ( قوروماخ = نگهبانی کردن ، حمايت و مراقبت کردن ) + ق = نگهبانی ، حراست ، حفاظت.

قرمه -----» قورمه

قزقون -----» غزغون

قِسِر ، قِسِر دَرشايَن*

= قيسير = قيس ( قيس ماخ = تنگ فشردن ، پايين آوردن ) + ير = کم در حد ناچيز ، بی ثمر ، عقيم ، سترون ، نازا. در فصل باروری دام ها ، وقتی دامی باردار نمی شد اين اصطلاح بکار می رفت. همچنين وقتی کسی از واقعه ای به اصطلاح جان بدر می برد نيز می گفتند : قسر در شا.

قِشقِر ِق

= قيشقيريق = قيشقير ( قيشقيرماخ = دادو بيداد و سروصدا کردن ) + يق = دادوبيداد ، جنجال و هياهو.

قـَشو ، قـَشو بَکـَشی يَن*

= قاشوو = قاشی ( قاشی ماخ = تاراندن ، زدودن چرک ، پاک کردن ) = آلتی شبيه شانه برای پاک کردن بدن چارپايان.

قلبير -----» غلبير

قِلِچ

= قلج = قليچ = قيليچ = شمشير. به برش خربزه و... نيز ( شايد به دليل شباهت به کمان شمشير ) نيز اطلاق می گردد. در گويش برگ جهانی " قِلـِـج " نيز می گويند.

قـُلچُماق*

= قول چوماق = قول ( بازو ) + چوماق ( چوب محکم ) = چماق بازو ، آدم زورمند و قوی.

قـَلِچـِه زانو

اين واژه ( نام گردنه ای بين راه افجه و برگ جهان ) بی ترديد ترکی ست ، اما در مورد ريشه و معنای آن در فرهنگ ها چيزی نيافتم. شايد مرکب از دو جزء قره چه به معنای سياه ( مثل : قره چه داغ ) + زانو ( فارسی ) تشکيل شده و در کل به معنای " زانوی سياه " ( ؟ ) باشد. وشايد مرکب از " قلِچه " ( شمشير کوچک ) + زانو بوده و به معنای زانويی شبيه شمشير باشد. شايد هم از " قولاچ " ( جام چرمی شراب ) + زانو ترکيب شده و در مجموع به معنای " ساقی جام بدستی که زانو زده " باشد.

قـَلوزونـَه

در مورد ترکی بودن اين واژه هيچ ترديدی نيست. فقط برای ريشه يابی آن چند نظر می توان داد :

1 ــ قول + اوزونه = قول ( بازو ) + اوزون ( بلند و دراز ) = بازودراز = درازدست. به مفهوم ميوه ای جا مانده برای کسی که دست های بلند و درازی دارد.

2 ــ قال + اوزونه = ( قال ماخ = ماندن ، باقی ماندن ) + اوزونه ( بلند و دراز ) = باقی مانده برای آدم قدبلند.

3 ــ قلاووزانه = قلاووز ( راهنما ، بلد ِراه ، علامت راه يابی ) + انه ( پسوند فارسی ) = راهنمايی کننده ، نشانه.

بنده تصور می کنم همان معنای اول ( ميوه ی جامانده برای آدم درازدست ) معنای اصلی باشد.

قليچ -----» قلچ

قـُمپُز دَرکـُردن*

ادعاهای توخالی ، هارت و پورت بيهوده

اين اصطلاح از زمان جنگ های ايران و عثمانی در زمان قاجار متداول شد. ترک ها برای ايجاد رعب و وحشت در سپاه ايران ، توپی به نام قمپز ساختند که شليک آن بجز صدای مهيبش اثر مخرب نداشت و هيچگونه آسيبی نمی رساند. به همين خاطر سپاهيان ايران برای روحيه دادن به يکديگر بعد از غرش توپ دشمن ، حتی اگر صدای توپ واقعی نيز می بود ، می گفتند : نترسيد ! قمپز در کرده اند.

قمچی -----» قچی کردن

قـَمِش

در زبان ترکی به معنای " نی ". اما در گويش برگ جهانی به نوع خاصی از نی اطلاق می شود.

قورت بَدايَن

از مصدر قورت ماخ به معنای بلعيدن و فروبردن در حلق.

قورمَه

= قوورما = قووور ( قووورماخ = برشته کردن ، تف دادن ) + ما = برشته و همچنين گوشت برشته يا سرخ شده

قوطو*

= قوتو = جعبه

قوووت

= قاوود = قووت = قوو ( قووماخ = راندن ، جهاندن ) + وت = راندنی ، فوت کردنی ( از جهت سبکی و نرمی مثل گرد ) ، سبک ، خوردنی پودر مانند.

قِيسی

قايسی = خشکه توت يا زردآلو. در تداول ، بطور عام به نوعی از زردآلو هم اطلاق می گردد.

قِيقاج*

= قييقاج = قيی ( قيی ماخ = بريدن ، بريده شدن ) + قاج = بريده بريده ، نگاه چپ ، نگاه کج ، کج ، کج کج رفتن ، اُريب رفتن.

قِيماق*

به دو معنا که هردو با همين تلفظ در گويش برگ جهانی کاربرد دارد :

1 ــ قايماق = قای ( قای ماخ = انباشتن ) + ماق = انباشته ، رويه ، سرشير

2 ــ غذايی مخلوط از آرد و روغن و... که به همين نام تداول داشت.

قِييش

= قيش = صورت محاوره ای قييچ = رکاب ، پا ، پايه ، بند ، نانی که خوب پخته نشده ، خمير، دوال چرمی. توسعاً هرچيز سفت و غيرقابل جويدن.

کـَپَه ، کـَپَه ی مرگ دَنايَن

= کوپه ماخ = کوپک ( خوابيدن در مقام تحقير ) / کپه ی مرگ دناين = خوابيدن ابدی و مردن در مقام تحقير.

کـُرک

= کورک = پوست برخی از جانوران که از آن پارچه ی بالاپوش يا لباس می بافند. اليافی نرم تر و لطيف تر از پشم.

کـَر ِهْ [ با های ملفوظ ]

= چَر ِه = چير ِه = چير ( چربی و روغن ) + ه = چرب و روغنی = چربی حاصل از شير.

کـِزبَدايَن

= کز = کوز = شعله ی سطحی. معمولاً در تميز کردن کله پاچه و سوختن موی سر و صورت بکار برده می شود.

کشيک -----» کيشيک

کـَلبـِتِين*

کلبتان = کلباتان = کل ( درشت ، محکم ) + بات ( بات ماخ = فرورفتن ) + ان = محکم فرورونده ، از ابزارآلات نجاری و نيز ابزار دندانکشی در قديم. [ برخلاف نظر خانم مهسا اثباتی ، اين واژه عربی نيست ]

کلوخ

= کل اوخا = کل ( درشت ، حجيم ) + اوخا ( خردشده ، ريزشده ) = چيز درشت خردشده.

کـُلـَه ( کـُلـَه جارو )

= کليکه = کيلکه = موی شانه نخورده / کـُلـَه جارو = جارويی که ساقه های يکدست ندارد. هم از اين رو به جاروی مستعمل نيز اطلاق می شود. در ترکی به صورت " کيلکه سوپورکه " مصطلح است. گليم ( گيليم ، کيليم ) نيز از همين ريشه است.

کـُماجدون

= کماج = کومج = نوعی نان شيرين که معمولاً زير خاکستر و آتش پخته می شود / کماج + دان = نوعی ظرف رويی يا مسی که احتمالاً بيشتر موارد مصرف آن ، پختن اين نوع از نان درآن بوده است.

کمچه -----» چمچه

کوسَه

= کوسا = صورت کم مو ، صورت کم ريش. اين واژه بدين خاطر در فهرست گنجانده شد که تلفظ برگ جهانی آن ، به تلفظ اصل ترکی نزديک تر از تلفظ معمول در زبان فارسی رسمی ست. روشن است که مفتوح بودن سين نبايد با مفتوح شدن حرف ماقبل " ه : غيرملفوظ ( که قاعده ای در زبان عربی ست ) مشتبه شود.

کوش بَدايَن

= قوش ( دويدن ، دواندن ، دواندن از پی چيزی / کوش بَدايَن = [ معمولاً ] سگ را به دنبال شکار و يا انسان [ معمولاً خلافکار ] دواندن. با صدا و اشاره به تعقيب واداشتن.

کوشک

= کيوشک = کوشوک = کوشو ( کوشوماخ = پوشاندن ، زير سايه بردن ) + ک = سايه بان. توسعاً عمارت يا قصری ييلاقی در مناطق غيرمسکون. [ در مقاله ی مهاجرت طايفه ی کوشکستانی مفصل تر توضيح داده خواهد شد. ]

کومَه

= کوما = کوم ( دسته ، بسته ) + ا = توده شده ، آلاچيق ، دخمه ، کلبه.

کوهيل

= کوييل = کويول = غار به معنای اعم و بطور خاص تونلی که بدست انسان ايجاد می شود.

کيپ ، کيپ کـُردن ، کيپ بَگتـَن

= خيپ = محکم ، تنگ ، به هم پيوسته / کيپ کـُردن = محکم کردن ، پوشاندن بی هيچ روزنه ای.

کيشيک ، کيشيک بَدايَن

= کئشیک = کئچیک = کئچ ( کئچ ماخ = گذشتن ، عبورکردن ) + یک = در حرکت و گذر ، نگهبان ، نگهبانی دادن

گـَزَک

= گز ( گزماخ = بریدن ، گشتن ) + ک = برش ، مقطع ، مقطع زمانی ، زمانی مشخص ، اوان ، هنگام

گـَز ِنا

= گزه نا = گه ز ( گه زمک = بریدن ) + ن + ه = وسیله ِ بریدن. / گیاهی بوته ای ست با کرک های ریز و گزنده که پس از تماس پوست را به خارش و سوزش شدید می اندازد. در نوشتار و فارسی رسمی " گزنه " نوشته می شود. اما تلفظ آن در گویش برگ جهانی به ترکی نزدیکتر است.

گـَلين*

= عروس

گولـّه*

= گول له = گول ( گل ) له = بازشونده چون گل. وسیله ی انفجاری در سلاح های باروتی که مانند گل از داخل آن باز می شود. / گولـّه بَخورد = گلوله خورده.

گوال -----» جووال

لـَچَک*

= روسری مثلثی شکل که زنان بر سر کنند.

لـَخچَه ، لـخچَه پـِلو

= لخشک = لاخشاق = لاخساق = ( لق ، تلوتلو خوردن ) + ساق ( طلب ) = تمایل به لغزیدن ، لق گونه و نامتعادل. توسعاً رشته که حالتی لغزان و نامتعادل و لرزان دارد. / لخچه پلو = رشته پلو

لواشَک

= لواش ( لاواش = یاواش = سست و آرام ) + ک = نرم. ترد. نان ترد و نازک. هرگونه خوراکی که به شکل ورقه ی نازک باشد.

مشتلق -----» موشتولوق

موشتولوق *

= موجدولوق = موزدولوق = موزدو ( مژده ) + لوق = مژدگانی

مولجَه

در گویش برگ جهانی به معنای مورچه. مقایسه شود با " میلچه ک " ترکی به معنای مگس و اسم عام حشرات.

وجین -----» ویجین

ويجين ، ويجين کـُردن

= بیجین = بیچین = بیچ ( بیچ ماخ = درو کردن ) + ین = درو ، هرس ، کندن علف های هرز از کنار محصولات کشاورزی.

هَردَمبيل

= هردن بیر = هردن ( هرچند وقت ) + بیر ( یک ، یکبار ) = هرگاه یکبار ، بگیرنگیر.

هيرَه وَرآوُرد

= هیره ( حشرات ریز مکنده ی خون که به پوست به صورت انگل وار می چسبند ) + برآورد ( فارسی ) = جستن سر یا بدن برای یافتن و کشتن شپش و دیگر حشرات. در لهجه ی تهرانی " جوریدن " بکار می رود.

يالقوز

= یالقیز = یالنیز = یالینقیز = یالین ( ساده ، بی پیرایه ، بدون همراه ) + قیز = تک ، تنها ، مجرد.

يامان -----» يامن

يامُن*

= مرضی در اسب و قاطر و الاغ که از آن قسمتی از اندام ورم کند و حیوان را بکشد. در مقام نفرین یا خطاب تحقیرآمیز آدم ها نیز بکار می رود.

يَخَه

= یاخا = گریبان ، گلو. / نسل جدید استفاده از این واژه را مورد تمسخر قرار می دهد ، درحالی که " یخه " صحیح است و اتفاقاً تلفظ " یقه " اشتباه است.

یُرد -----» یورد

یردزا -----» یورد

يـِزنه ، آيـِزنه*

= يئزنه = شوهرخواهر / آيزنه = آ ( آقا ) + يزنه

يُقـُر

= يوغور ( يوغورماخ =خمير کردن ) = خميرواره. بدقواره. صفت منفی برای آدم های بدهيکل.

يُنجه -----» يونجه

يـِنگـَه*

= زن يا دختری که در جشن ازدواج عروس را همراهی می کند. در زبان مغولی " اينجه " نيز تلفظ می شود.

يورد ، يورت

= يورت = خانه ، محل خيمه ، چراگاه [ اختصاصی ]. در برگ جهان مناطقی همچون « يوردزا » هست که نشانه ی وجود يورت های مختلف در سال های دور می باشد.

یوقور-----» یقر

يونجَه

= يونجا = يون ( يون ماخ = کندن ، درآوردن از زمين ) + جا = چيدنی ، کندنی ، از علف های روييدنی برای خوراک.

2010-09-09T15:32:00.000-07:00

مقاله تحقیقی ــ تحلیلی در مورد دو رگه هاي تورك و فارس

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

اين مقاله تحليلي تحقيقي از جانب جمعي از دانشجويان فعال حركت ملي آزربايجان جنوبي ، از بين يكصد نفر از دانشجويان دو رگه اي كه از پدر و مادر دو مليتي تورك و فارس زاده شده اند ، با سئوالاتي محدود انجام پذيرفته است . اكثريت نفرات مورد تحقيق از دانشگاههاي تهران و تعدادي نيز از دانشگاههاي شهرهاي قزوين و همدان مورد تحقيق قرار گرفته اند .

مساله دو رگه هاي تورك و فارس از جمله مسائلي است كه متاسفانه تا كنون كمتر به آن پرداخته شده است ، هدف اصلي فعالين حركت ملي آزربايجان از اين تحقيق كه به صورت غير مستقيم از اين افراد انجام پذيرفته ، شناخت روحيات اجتماعي اين طيف و نوع نگرش سياسي آنها به فضاي سياسي موجود در كشوري كه اكنون ايران ناميده ميشود و نيز نوع نگرش آنها به حركت ملي آزربايجان جنوبي است .

در پي سئوالاتي كه از اين دانشجويان به عمل آمده به نتايجي رسيده ايم كه در ادامه ذكر ميشود :

1- تقريبا 70 درصد از كل اين دور گه ها تعلق خاطر بيشتري به طرف مادري از خود نشان داده و 30 درصد مابقي بيشتر طرف پدري را ارجح تر ميدانند .

2- 60 درصد از 30 درصدي كه طرف پدري را ارجح قرار ميدهند پدر فارس و مادر تورك بوده و بقيه بر عكس كساني هستند كه پدر تورك و مادر فارس دارند .

3- الف : 60 درصد از كساني كه مادر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند ، 40 درصد بقيه بعضي به سختي و بعضي نسبتا خوب ميتوانند توركي را صحبت كنند .

ب : 90 درصد از اين 60 درصد مادر فارس و پدر تورك اظهار ميكنند كه علي رغم اينكه نميتوانند توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند . و 10 درصد از اين 60 درصد كلا نه مي توانند به توركي صحبت كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

4- الف : 40 درصد از كساني كه مادر تورك و پدر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند و مابقي مي توانند زبان توركي را صحبت كنند .

ب : تقريبا 95 درصد از اين 40 درصد مادر تورك و پدر فارس ، اظهار مي كنند كه علي رغم اينكه نمي توانند به توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند و 5 درصد از اين 40 درصد كلا نه مي توانند به توركي تكلم كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

5 - الف : 30 درصد از مصاحبه شونده ها زياد تمايلي به مسائل سياسي نداشته اما 70 درصد به شدت تمايل به گرايشات سياسي دارند

ب : تقريبا 100 درصد از 30 درصدي كه تمايل به مسائل سياسي ندارند هيچ حساسيتي هم به زبان مادري ندارند و اينكه چه زباني بخواهد زبان رسمي كشور باشد برايشان اهميت زيادي ندارد . اكثر اين گروه بيشتر تمايل به گرايشات اقتصادي دارند تا سياسي و فرهنگي .

ج : اكثريت گروه 70 درصدي كه به گرايشات سياسي تمايل دارند نسبت به زبان رسمي كشور حساس هستند . در بين اين افراد 70 درصد از كساني كه مادر فارس دارند معتقدند كه زبان فارسي بايد زبان رسمي كشور باشد . 30 درصد بقيه زبان توركي را زبان قدرتمندتري از فارسي دانسته و معتقدند بايد توركي زبان رسمي كشور شود . اما در بين كساني كه پدر فارس و مادر تورك دارند 50 درصد معتقدند كه زبان رسمي بايد فارسي باشد و 50 درصد بقيه شديدا معتقدند كه زبان توركي قويتر از فارسي است و بايد زبان رسمي كشور باشد .

6 - الف : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها طبق گفته هاي خود از حركت ملي آزربايجان جنوبي اظهار بي اطلاعي مي كنند اما اكثريت يعني 80 درصد ما بقي در جريان حوادث موجود در آزربايجان هستند . اما شناخت بيشتر آنها از حركت ملي آزربايجان نسبتا سطحي است .

ب : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها از اينكه آزربايجان مستقل شود يا نه ، اظهار بي تفاوتي مي كنند 50 درصد شديدا مخالف استقلال آزربايجان هستند و 30 درصد شديدا موافق استقلال آزربايجان جنوبي مي باشند .

7- 60 درصد از كل مصاحبه شونده ها از تكلم به زبان توركي براي اينكه مورد تمسخر جامعه فارس زبان قرار نگيرند خجالت مي كشند و به مساله توهين و تحقير از سوي فارسها به نوعي مستقيم يا غير مستقيم اشاره ميكنند . اما 40 درصد ما بقي تكلم به زبان توركي را افتخار مي دانند و اهميتي به تمسخر و توهينهاي نژاد پرستانه ديگران نمي دهند .

8- 70 درصد از كل مصاحبه شوندگان اطلاعاتي كه در مورد تاريخ آزربايجان دارند ، همان تاريخهاي تحريف شده اي است كه در مدارس خوانده اند و هيچ اطلاعي از كتابهاي تاريخي موثق در مورد آزربايجان ندارند . 30 درصد بقيه از كتابهاي تاريخي موثق و درست در مورد آزربايجان بهره مند شده اند و جالب است بدانيد اكثريت همين افراد يا خواستار رسمي شدن زبان توركي يا حتي خواستار استقلال آزربايجان جنوبي هستند .

در همين باب لازم به ذكر است بگوييم به هر يك از اين دوستان كتاب تاريخي موثق و درست از تاريخ درخشان ملت آزربايجان از سوي فعالين ملي اهدا گرديد و قرار بر اين است در آينده نوع تغيير نگرش اين افراد را دوباره مورد سئوال قرار دهيم تا مشخص شود تاريخ درست و نيز اطلاعات درست سياسي چقدر مي تواند در جذب آنها به سياست حركت ملي تاثير گذار باشد .

9- 30 درصد از كل مصاحبه شوند ها تمايلات شديد فاشيستي و پان فارسيسمي دارند كه اكثريت اين گروه از كساني است كه مادر فارس و پدر تورك دارند .

قسمت تحليلي :

در تحليل گزينه هاي 1 تا 8 و عدم تمايل بعضي از اين افراد به فرهنگ و زبان توركي ، مي توان رد پاي سياست شوم آسيملاسيون فرهنگي را به وضوح مشاهده كرد ، سياستي كه خوشبختانه با قدرتمند تر شدن حركت ملي آزربايجان مي توان گفت كه در شهرهاي غير نزديك به مناطق فارس نشين در سالهاي اخير تقريبا به شكست كلي رسيده و در مناطقي مثل تهران نيز حركت ملي شديدا در حال گسترش بوده و شاهد شكست اين سياست شوم در اين مناطق هم به عينه هستيم اما باز نياز به فعاليت و تحرك بيشتري داريم .

اما گزينه 9 را ميتوان در ادامه سياست آسيملاسيون و تبديل آن به تفكر راسيسمي ، بيشتر باز كرد . و ريشه هاي آن را جستجو كرده و خشكاند .

در بين تقريبا 30 درصدي كه تمايل به تفكرات راسيسمي و پان فارسيستي دارند نقش حاكميت و رسانه هاي حامي حكومت و نيز رسانه هاي خارجي مثل بي بي سي ، صداي آمريكا و شبكه هاي ديگر نقشي پر رنگتر داشته و كوشش مي كنند از احساسات طيف دو رگه سوء استفاده كرده و آنها را در گمراهي و مرضي به نام تفكر فاشيستي قرار داده و به مقاصد خود برسند . پروژه آنها براي تحت تاثير قرار دادن اين قشر ، ايجاد فضاي وحشت از جدايي آزربايجان و به تبع آن جدايي اين قشر از خانواده هاي خود در مناطق تورك نشين است . بيشتر اين افراد تحت تاثير اين رسانه هاي مغرض اطلاعي دقيق از حركت ملي و مستقل آزربايجان ندارند در واقع به آنها طوري القا ميشود كه مثلا گرداندگان حركت ملي آزربايجان افرادي خشن ، ضد فارس و به دروغ فاشيسم هستند و با استقلال آزربايجان ، آنها هيچ ارتباطي با جامعه آزربايجان جنوبي نخواهند داشت . ((اما در مقابل اين سياست كثيف راسيسم ، حركت بايد روشنگري كرده و فضاي بعد از استقلال آزربايجان را نوعي فضاي آزاد براي هر طيفي نشان دهد ، كاري كه ما با اين گروه 100 نفره انجام داده و به آنها تفهيم كرديم كه بعد از استقلال آزربايجان هم ميتوانند با آرام شدن مرزها به راحتي با اقوام خود در ارتباط باشند و حداقل در مورد اين گروه 100 نفري جواب مثبتي نيز دريافت كرديم . ))

اتفاقا يكي از دلايلي كه ما معتقديم استعمارگران خارجي بر روي اين طيف سرمايه گذاري مي كنند ورود شخصيتي مثل آقاي موسوي در جريان انتخابات و حمايت همين رسانه هاي غربي از ايشان بود در واقع مي توان گفت آنها با اسم آزربايجاني بودن آقاي موسوي هم مي توانستند جامعه آزربايجان را به دنبال خود بكشند و هم اينكه چون ميدانستند اين فرد ف خانمي غير تورك و فرزنداني فارس دارند قطعا جزء آن دسته از كساني هستند كه از استقلال آزربايجان وحشت داشته و نيز جزء كساني هستند كه تمايلات پان ايرانيستي دارند بنابراين بدين وسيله با يك تير دو نشان ميزدند و همچنان تفكرات فارس راسيسمي را كه از زمان حكومت رضا شاه براين كشور غالب كرده اند را ادامه ميدادند . همچنان هست قضيه سيد علي خامنه اي

اما حركت ملي آزربايجان بايد با سياستهاي درست و روشنگرانه در مورد حقانيت اين حركت و تشريح نوع استقلال آزربايجان و نيز وحشت زدايي به خصوص در مورد اين طيف گام بردارد . بايد در مقابل تبليغات مسموم پان فارسها جنبه مدرن و مدني بودن حركت ملي آزربايجان و نيز جنبه انساني بودن حركت را نشان داده و اينكه بعد از استقلال آزربايجان مي توان در كنار كشور ايران به صورت همسايه و دوست زيست ، به شرط اينكه در جغرافياي فارسها هم حكومتي مردمي ، نه وابسته به دول چپاولگر موجود باشد همين سياست ميتواند جامعه فارس را هم به خود آورده و دست استعمار خارجي را با استقلال خود در كنار كشور مستقل آزربايجان جنوبي كوتاه كند چرا كه آنها امروزه فقط عروسك استعمار بوده و هيچ استقلال راَيي هم ندارند .

حركت ملي آزربايجان به هيچ وجه دشمن ملت فارس نبوده و نخواهد بود و تنها دشمن ما تفكر فارس راسيستي است كه ريشه هاي اين تفكر كثيف را در خارج بيشتر از داخل ايران مشاهده مي كنيم .

در پايان متذكر مي شويم كه اين مقاله تنها مختصري از تحقيق انجام يافته در اين مورد است و در آينده سعي ميشود تحقيقات انجام يافته در اين مورد با جزئيات كامل به صورت كتابچه اي كامل در اختيار خوانندگان قرار داده شود .

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

15/6/1389 ( ه – ش )

2010-03-04T17:47:00.000-08:00

معرفي شهرستان نظرآباد آزربايجان به زبان ترکي -آزه ربايجان`ين نظرآباد بؤلگه سييله قيسا بير تانيشليق

http://128askari.parsiblog.com/-922724.htm

----------------------------------------------

معرفي شهرستان نظرآباد به زبان ترکي نظرآباد بولگه سيله بير مختصر تانيشليق

اشاره: نوشته زير چکيده ترکي کتاب «دشتي به وسعت تاريخ» تاليف حسين عسکري است که قرار بود در بخش پاياني آن کتاب به چاپ برسد اما سليقه ناشر مانع از انتشار آن شد. ضمن درج اين برگردان از مترجم کوشاي آن آقاي ابراهيم رضازاده (دانشجوي کارشناسي ارشد ادبيات عرب) صميمانه سپاسگزاريم.
----------------------------------------------

من بوردا ‌قديم بشر تمدنلري‌نين بيري‌سينين نماينده‌سي عنوانيله علاقه واريمديرکي دونيانين ان‌قديم خام کرپيچ‌لري‌نين بيريني که ايراندا ]نظرآباد بولگه‌سينده ازبکي‌نين باستاني محوطه‌سي[ کشف اولونوبدير، کوفي عنان جنابلارينا تقديم ائده‌م.

- سيّد محمد خاتمي‌نين سوزلرينده‌ن‌کي تمدنلر دانيشيقي‌نين جهاني گنگره‌سينده نيويورکدا قورولان مراسيمينين افتتاحيه سينده (1379).

«نظرآباد»، تهران اوستاني‌نين ان‌ غربي بولگه‌سي ديرکي اونون مساحتي 576 کيلومتر مربع‌دير. بو‌بولگه 1381 نجي ايلده ايرانين ايسلام جمهوريت‌ينين دولتي‌نين مصوبه‌سي ايله ساوجبلاغ بولگه‌سينده‌ن آيريلارکن نظرآباد شهري‌نين مرکزيت ايله تأسيس اولدو. بو اسکي تاريخه مالک اولان تازا قورولموش بولگه‌نين بير‌پارا تانينميش خصوصيتلري بئله دير:

- ايکي بؤلوکه، 4 قصبه‌يه و 94 کنده مالک‌دير‌کي بو تعداد‌دان 61 پاراسي مسکوني و 33 پاراسي‌دا سکنه‌دن خالي‌دير.

- بو بؤلگه‌نين بير ايلليک ياغيشي‌نين مقداري 04/238 ميلي متردير.

- بو بولگه‌ده بير ايلليکده دمانين معدلي 2/14 سانتي گراددير.

- اونون سو منابع‌لري يئر‌آلتي و يئراوستي سولاريندان تأمين اولونور.

- بير ايلين ياغيشي‌‌نين ميزاني و اونون البرزون سلسله داغلارينان قونشولوقي مختلف اوتلار و گوو- گووره‌نتيلرينين ايجاد اولماقينا باعث اولوبدير.

- 1381 نجي ايلين سايينين اساسينه گوره اونون جمعيتي 124532 نفر دير‌کي 27332 خانوار قالبينده‌دير.

- آموزش و پرورش مجموعه سيني 30664 نفر حدودوندا اؤيرنجي و 1658 نفر پرسنل، 186 مدرسه تشکيل وئريرلر.

- بو‌بؤلگه‌نين عالي آموزش مرکزلريني بير واحيد آزاد ايسلامي دانشگاهي و سيمان صنعتي‌نين علمي- کاربردي آموزش مرکزيسي تشکيل وئريرلر.

- تهران- قزوين اتوباني و تهران- تبريز دميريولو بو‌بولگه‌نين شماليندا قرار تاپيپلار.

- آزادي آديندا تحقيقاتي، صنعتي و آموزشي فرودگاهي شهرستانين غربينده يئرله‌شيبديرکي خلبانليق اؤيرتمه سينده‌ن علاوه کيچيک طيّاره‌لر اورادا طراحليق و دوزه‌لي‌نير.

- نظرآباد چؤلي اکينچيليک ايچون ان مناسب بير مکاندير و اونون عمده محصول لاري بوغدا و آرپا، بير‌پارا صيفي جات و باغدان عمله گلن محصول‌لاري ميوه‌دير. 1383 نجي ايلده نظرآبادبولگه‌سي 53 مين تُن بوغدا توليد‌يلن تهران اوستانيندا ايکينجي مقامي قازاندي و هم‌چنين توت فرنگينين ان‌بؤيوک مرکزي نظرآباد بولگه سينده قرار تاپيپدير.

- نظرآباد بولگه‌سينده 135 ائولي عشاير حيات کئچيرديرلر. بو کؤچن گروهلار 30726 باش مال- داوار و 220 نفر ‌دولريلن ‌ات، يوون و سود توليد ائدرکن بولگه‌نين دامپرورليق صنعتي نين رونقينده قابل توجه سهمه مالک‌ديرلر. تهران اوستانينين غربينده ان‌مدرن دامپرورليق واحيدي بو‌ بولگه‌ده يئرله‌شيبدير.

- بورادا بؤيوک صنعتي واحيد‌لردن سيمان و نساجي کارخانالاريني آد آپارا بيلليک و ايکي صنعت شهرکي بو‌بؤلگه‌ده قرار تاپيپلار. اينديه قده‌ر 75 واحيد سپهر شهرکينده بهره‌بردارليقا يئتيشيبدير و نظرآباد شهرکيده بهره‌بردارليقا آماده‌له‌شير.

- بو صنعتي بولگه ده‌ن مستقيم و غير مستقيم صورتينده يئملي، صنعتي و الده ‌توخونموش فرش محصول‌لاري اورتا آسيا‌دا اولان مملکت‌لرين بعضي‌سينه و خليج فارسين حاشيه سينده اولان بلادلارا،‌ اوروپا‌نين شرقينه و کانادايا صادر اولونور.

- داش دوزو وسولفات دوسود ايکي معدنديرلر کي بو ‌بولگه‌ده وجودلاري واردير.

- بورانين اکثريتي مسلمان و اون‌ايکي ايماملي شيعه‌دي‌لر. بو اکثريتين کنارينده «اهل حق» فيرقه سي وهائبله «ائرمني لر» کيچيک گروهلاردا مسالمت صورتينده ياشاييلار.

- نظرآباد بولگه‌سينده ساکن اولانلارين اکثريتي تورک ديلينده تانيشيرلار و اونا گلن مهاجرلرين چوخلوسي زنجان و آذربايجان اوستانلاريندان‌دير.

- ايکي واحيد فرهنگ ائوي ( مدنيت اوجاقي)، اوچ واحيد عمومي کتابخانا،‌ بير واحيد انتشارات دفتري وهائبله مطبوعات و تلويزيون نماينده‌لي‌گينين دفتري بو ‌بولگه‌ده فرهنگ مرکزلريني تشکيل وئريرلر.

- اينديه قده‌ر 50 اثر فرهنگ و تاريخ ساحه سينده بو‌بؤلگه ده تانينيبديرکي اونلاردان يئتي‌سي ايرانين ميللي اثرلري‌نين فهرستينده ثبت اولونوبدور. نظرآبادين ان‌قديمکي اثري مسيحين ميلاديندان يئتي‌مين ايل قانشارا متعلق‌دير.

- ازبکي محوطه‌سي دوقوزمين ايل قدمتيله بو‌بؤلگه‌ده يئرله‌شيبديرکي 10 تپيه شامل اولور. بو‌محوطه‌ده‌ن باستان شناسلار توسط ايله بشر الينده دوزه‌لن ان‌کهنه خيشتلار کشف اولونوبدير‌کي اونلارين بير نمونه‌سيني سيّدمحمد خاتمي جنابلاري (وقتين جمهور رئيسي) ميللت‌لر آراسيندا تمدنلر دانيشيقي‌نين مراسمينده کوفي عنان جنابلارينا اتحاف ائدي. هم چنين بو‌محوطه‌ده‌ن مادلارين سلسله‌سينه مربوط اولان قالا (2700 ايل قانشار) و عيلام تمدونونون ايلک لوحه‌سي کشف اولوندو کي باستان شناسلار بو پالچيقلي لوحه‌يه استناد ائده‌رکن عقيده وارلاري‌کي خوزستان اوستانيندا اولان شوش منطقه‌سي‌نين باستاني اهاليسي ايله تجارت سويه‌سينده ارتباط‌لاري واريميشدير.

- ايرانين ميللي نهضتي‌نين باش‌وزيري دکتر محمّد مصدقين قبري وائوي احمد آباد کندينده‌ديرکي حاضير حالدا ايرانين ميللي اثر لرينده‌ن دير.

- شيخ هادي نجم‌آبادي ( ناصرالدين شاه قاجار حکومتينين دوره‌سينده آيدين فيکيرلي روحاني)، آيت الله جعفر نظرآبادي (قاجاريه دوره‌سينده قزوينين علميه مدرسه‌سي‌نين اوستادلاريندان)،‌ دکتر محمود نجم‌آبادي (‌ايران و ايسلام طبني‌نين احيا ائدني اخير قرنيده)،‌ مصطفي نجمي (نقاش و اوستاد کمال الملکين شاگردلرينده‌ن)، آغابيگم نجم‌آبادي‌ (مشروطيت انقلابي‌نين آيدين فيکيرلي قادينلاريندان) و آيت الله قارپوزآبادي (قاجاريه دوره‌سي‌نين بؤيوک عاليمي کي اون‌دوقوز مکتوبلي اثر ايسلام علومي‌نين زمينه‌سينده تأليف ائديبدير) نظرآباد بولگه‌سي‌نين مشهور اولان شخصيت لرينده‌ن حساب اولونورلار.

- 1383 نجي ايلين آخرينه قده‌ر 21 نفر نظرآبادين ورزشکارلاري ميللتلر آراسيندا قورولان ياريش لاردا قهرمانليق مقام‌لاريني کسب ائديبلرکي اونلارين چوخلو ورزش‌لري رزمي زمينه سينده‌دير.

واژگان کلیدی: شهرستان نظرآباد، تاريخ، فرهنگ، جغرافيا
حسين عسکري ::: شنبه 29/1/1388::: ساعت 11:15 عصر

2010-03-04T17:46:00.000-08:00

موسيقي در ساوجبلاغ ممنوع است!

http://128askari.parsiblog.com/

تعطيلي تنها آموزشگاه موسيقي شهرستان ساوجبلاغ

متأسفانه چند روزي است که اين خبر را شنيده ام: «در 15 آبان 1388 به دستور مديرکل دفتر آموزش و توسعه فعاليت هاي هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، آموزشگاه موسيقي باربد به مديريت هنرمند نجيب و گرامي جناب آقاي يحيي الماسي تعطيل شده است.»

اين آموزشگاه در سال 1387 به همت يحيي الماسي - با کارنامه فرهنگي و هنري تحسين آميز - با اخذ مجوز از دفتر آموزش و توسعه فعاليت هاي هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و با تأمين بيست ميليون تومان وام و قرض، در شهر هشتگرد راه اندازي شد. اين مرکز آموزشي طي مدت فعاليت خود با به کارگيري 20 نفر از مدرسان متخصص و متعهد، در هر ترم آموزشي موفق به جذب 300 هنرجوي علاقه مند به موسيقي فاخر و اصيل ايراني گرديد. اين در حالي است که وضعيت کمي و کيفي فعاليت هاي يکساله اين آموزشگاه، از سوي واحد نظارت بر آموزشگاه هاي اداره توسعه فعاليت هاي هنر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در سطح کشور، بي سابقه و مثبت ارزيابي گرديده است.

براساس شواهد موجود، مدير محترم اين آموزشگاه متعهدانه و مشتاقانه ضوابط و شرايط مندرج در آيين نامه نظارت بر آموزشگاه هاي هنري به ويژه شئون اخلاقي را به طور کامل رعايت کرده و در مناسبت هاي مذهبي و ملي همکاري صميمانه با اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهرستان ساوجبلاغ داشته است و همواره با اعتقاد قلبي به آموزه هاي اخلاقي، خود را مقيد به اشاعه فرهنگ و هنر اصيل اسلامي و ايراني در چهارچوب هاي سياست فرهنگي کشور مي داند. با تأسف فراوان مديرکل محترم دفتر آموزش و توسعه فعاليت هاي هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي طي صدور نامه اي ضمن بي اعتنايي به حق مکتسبه اين آموزشگاه و قوانين موضوعه، دستور توقف فعاليت هاي آموزشگاه را صادر کرده است. اين تصميم نابجا و غير فرهنگي در حالي گرفته شده که تاکنون از سوي مقام مورد اشاره هيچ دليلي براي اين اقدام ضد توسعه فرهنگي شهرستان ساوجبلاغ بيان نشده است. نويسنده اين وبلاگ در کنار ديگر فعالان فرهنگي و هنري ساوجبلاغ، ضمن انتقاد از مديريت فرهنگي شهرستان به جهت عدم حمايت از مراکز فرهنگي و هنري، خواستار ابطال تصميم نامه مورد اشاره و بازگشايي مجدد اين آموزشگاه موفق است

جهت آشنايي با فعاليت هاي آموزشگاه باربد ساوجبلاغ رجوع کنيد به: http://barbad-music.blogfa.com

واژگان کلیدی: شهرستان ساوجبلاغ، فرهنگ، توسعه فرهنگي
حسين عسکري ::: پنجشنبه 13/12/1388::: ساعت 8:18 عصر

2010-02-24T03:14:00.000-08:00

تئهران سئوگيسي، تيراختور

نظرآباد اولوسونون اوره يي تيراختور عئشقي ايله چيرپينير

كرج توركو ياتماييب، اؤز ديليني آتماييب

http://duzluoglan.wordpress.com/

2010-02-24T03:10:00.000-08:00

بررسي جمعیت‌شناختی تشویق کنندگان تراختور در کرج

http://anayurdumla.blogspot.com/2010/02/kerec-tiraxturchularinin-demoqrafisi.html

برای تراختور، بازیهایی که قرار بود به میزبانی تیمهای استان تهران در لیگ 88-89 انجام شود، در ورزشگاه انقلاب کرج و در مقابل تیم سایپا به پایان رسید. در هر شش بازی به ضرس قاطع می توان گفت این تراکتورسازی بود که میزبان بود چون در بازی مقابل اتسل آذین، راه‌آهن و سایپا بیش از نود درصد تماشاگران و در بازی مقابل پیروزی و استقلال هم حدود پنجاه درصد طرفداران تراختورچی بودند و در استادیومها فریاد یاشاسین آذربایجان بیش تر از هر صدایی دیگری به گوش می رسید و البته همه رسانه‌ها هم به چنین حقیقتی اشاره می شد که انگار تراکتور میزبان است و تیم مقابل حتی اگر از بازیکنان و کادر فنی قوی تری بهره می گیرد تحت تاثیر قرار گرفته و در آستانه نتیجه نگرفتن و حتی باخت قرار می گیرد. ولی آنچه در اخبار منتشر شده از رسانه ها باعث تعجب می شد این بود که اکثرا چنین می نویسند و می گویند که این تماشاگران از تبریز می آیند و حتی این خصلت و تعصب "تبریزی"ها را هم مثالزدنی می دانند! در بازی جمعه قبل که در ورزشگاه انقلاب کرج هنوز جای خالی زیاد بود ولی تماشاگران را راه نمی دادند (علیرغم نوشتن خوشامدگویی به زبان ترکی) و ملت به فارسی فریاد می زدند "ورزشگاه خالیه، آذری جا نداره"، روز بعدش در سایتهای خبری دیدم که شعار را در یک تحریف آشکار تبدیل کرده اند به "ورزشگاه خالیه، تبریزی جا نداره"!
ولی البته همه نیک می دانند که اکثریت تشویق کنندگان تراختور در تهران و کرج، نه از تبریز و اطراف(به قول تبریزیها حومه)، بلکه از خود تهران و اطراف می آیند و چندصد کیلومتر را از تبریز نمی کوبند و بیایند. در این مورد مدتی قبل بحثی پیش آمد با یکی از دوستانی که احتمالا تحت القائات رسانه‌ای قرار گرفته بود. او گفت:
"خدایی یک سوال دارم و جوابش برایم خیلی مهم است. قبول داری از آن جمعیت ۴۰ هزار نفری که برای بازی با استقلال آمد بالای ۸۰ درصدشان از آذربایجان آمده بودند؟"

البته باز او انصاف به خرج می داد و فقط تبریز نمی گفت! من هم تخمینی زده و جواب دادم که:
"شما از کجا به این نتیجه رسیده اید که هشتاد درصد(یعنی مثلا حدود سی و پنج هزار نفر! یعنی 875 اتوبوس 40 نفره و یا هفت هزار سواری پنج نفره و یا 175 هواپیمای 200 نفره) از تبریز کوبیده و آمده بودند تهران؟ حرفی بزنید که با مکانات این مملکت بخواند و مرغ پخته خنده اش نگیرد. من که با رفقایم رفته بودم ساکن تهران و یا کرج هستیم. خیلی ها هم از شهریار و اسلامشهر و رباط کریم آمده بودند. از شمال‌غرب هم زیاد آمده بودند. ولی خیلی ها هم با همین ماشینهای نمره تهران پرچم قرمز تیراختور را تکان می دادند."

البته در این مورد باز تخمین چاره کار نیست و یا باید از جمعیت حاضر در ورزشگاه سرشماری شود و یا اینکه باید نمونه‌گیری انجام شود. در بازی قبل، با این پیش بینی که در مورد طرفداران تراختور حرف و حدیثها زیاد خواهد بود، چنین قصدی را نیز داشتم، ولی چون کاغذ و خودکار همراه نداشتم منصرف شدم. ولی این بار که تراختور در کرج بازی داشت و از سویی در سایتها و وبلاگها شور و اشتیاق عجیبی در مورد استقبال و تشویق از تراختور و خواهش در مورد اینکه این بار از تبریز و ... نیایند ترکهای مقیم کرج و تهران و ... این بار ورزشگاه را پر می کنند، مصمم به انجام این کار شدم که از افراد تشویق کننده تراختور نمونه گیری بکنم.

به جزئیاتی همچون این موارد که:
- بیش از نود درصد صندلی های ورزشگاه را طرفداران تراختور پر کردند و جمعیت حاضر تا لحظه شروع بارندگی مدام در حال افزایش بود.
- اگر در اواسط نیمه دوه به دلیل صاعقه، رعد و برق، باد شدید، و رگبار اکثر تماشاگران سکوها را خالی نمی کردند که احتمالا باعث تضمیف روحیه در بازیکنان تراختور و نهایتا گل خوردن آنها شد.
- برخی با شدت گرفتن باد و باران پرچم تراکتور را افراشته‌تر نگه می‌داشتند تا شعار "یئل یاتار، توفان یاتار، یاتماز تراختور پرچمی" را در عمل هم اثبات کنند!
و نیز چگونگی استقبال خوب باشگاه سایپا که به زبان ترکی خوشامدهایی نوشته بود و حواشی دیگری از این دست نپرداخته، و می روم سراغ نمونه گیری خودم که باران شدید جمعیت را متفرق کرد تا تعداد نفراتی که من که از آنها پنج سؤال در مورد سن، محل اقامت، اصلیت(جایی که خود و یا والدین فرد سؤال شونده از آنجا مهاجرت کرده‌اند)، شغل، وضعیت تأهل، و توانایی فهمیدن و صحبت کردن به زبان ترکی، به نرسد و در عدد چهل متوقف شود! البته باید گفت نمونه گیری باید حداقل ده درصد افراد حاضر باشد ولی چنین کاری برای یک نفر در یک زمان نود دقیقه ای و هوایی توفانی امکانپذیر نیست و این در حالی است که هر کدام از سؤال شوندگان نیز که با کمال خوشرویی پاسخ می دهند ولی خیلی دلشان می خواهد بدانند منظور از چنین سؤالهای چیست! خیلی ها وقتی من قصد و منظورم را گفتم، خندیده و می گفتند: "معلوم دی دا، هامی کرج یا تئهران دان گلیر! بونون سوروشماغی وار؟!(معلومه دیگه همه از کرج یا تهران میان، اینهم پرسیدن داره؟)". و البته باید گفت در نمونه های آماری اگر تعداد جمعیت بیش از 30 باشد باز قابل اتکا و نتیجه گیری بوده و جامعه ای نرمال حساب می شود.

در هر صورت برگه‌های خیس شده پاسخها و نیز تصویری از گزارش جمع بندی نتایج آن را هم می توانید مشاهده کنید. همانگونه که از نتایج مشخص است محل اقامت فقط 3 نفر (هشت درصد) از این چهل نفر غیر از استان تهران است و 52 درصد ساکن کرج و 28 درصد نیز از تهران آمده‌اند. در مورد سؤال مربوط به اصلیت هم باید خاطر نشان کنم بر خلاف دیگر سؤالات، تعداد قابل توجهی از افراد سؤال شونده که در پاسخ تبریز را عنوان کردند، با کمی فکر و درنگ پاسخ می دادند که جای تأمل دارد و به مسأله کلاس گذاشتن بر می‌گردد! بابا تبریزلی... همه آزادیخواهان، بزرگان و مشاهیر آذربایجان که تبریزی نبودند!

یک نکته حائز اهمیت هم اینکه از این میزان 20 درصد افراد ترکی بلد نبودند. مثلا در این میان یک کرد، دو مازندرانی و یک کرجی غیر ترک وجود داشتند که تراختور را تشویق می کردند. در میان ترک زبانها یک ترک غیر آذری حضور داشت که از بلداجی چهارمحال بود که گزش معروف است.

نکته حائز اهمییت در مورد پاسخ به سؤال شغل هم به این موارد اشاره نمود که در میان این نمونه فقط یک بیکار وجود دارد، و طرفداران تراختور یا به تحصیل، و یا به کسب و کارهای گوناگونی از کارمندی و دبیری و نظامی گری تا کارگری و مهندسی مشغولند.

در مورد طبقه سنی افراد تشویق کننده هم باید گفت اینجا هم شاهد حضور گسترده نوجوانان و جوانان هستیم. بیش از هشتاد درصد تراختورچی ها جوان‌اند به این ترتیب که 33 درصد مابین 18 و 22 سال، و 31 درصد مابین 24 و 35 سال و 18 درصد هم هفده سال به پایین هستند. در این نمونه یک فرد شصت ساله مشاهده شد که اگر درصد مربوط به گروه او (3 درصد) به کل جمعیت حاضر صدق کند، می توان گفت 570 نفر بالای پنجاه سال داشته اند که این رقم بسیار بالایی برای مشاهده یک رویداد ورزشی توسط افراد با سنین بالاست. و از سویی 43 درصد تماشاگران نیز متأهل بوده و بعضا با فرزندان خود به ورزشگاه آمده بودند که این می تواند یکی از دلایلی باشد که چرا الفاظ و شعارهای ضدفرهنگی در میان تشویق کننده کم بوده و بالعکس اکثریت قریب به اتفاق شعارها بار فرهنگی دارند.

---

در پایان این را هم اضافه کنم که یک فیلم جالب از تشویق در زیر باران و رگبار، و تعدادی عکس از جمعیت حاضر در ورزشگاه انقلاب کرج گرفته‌ام که در زير مي توانيد مشاهده كنيد:

فيلمي از لحظات تشويق تراختور زير بارش شديد باران، در حالي كه بخشي از تماشاگران سكوها را ترك كرده بودند :

آلبوم عكس:

این سه وبلاگ هم تصاویر خوبی دارند:
- دوزلو اوغلان
- تیراختور تاخیمی‌نین شکیللری: 1 ، 2 و 3
- طرفداران تيم تيراختور: 1 ، 2 ، و 3
---
ضمنا "دونیالیق آنادیلی گونو ده قوتلو اولسون(روز جهانی زبان مادری مبارکباد)"، که ترکان کرجی هم آن را از سوی سکوهای ورزشگاهشان پیشاپیش تبریک گفتند که عکسش را سایت تبریز سسی منتشر کرده:

2010-02-24T03:06:00.000-08:00

کرج تورکو یاتماییب اوز دیلینی آتماییب

اختصاصی trakhtor-fans:

http://trakhtor-fans.blogfa.com/post-8.aspx

تیم فوتبال تراختور علیرغم حمایت تماشاگران با نتیجه یک بر صفر مغلوب حریف خود سایپا گشت.به گزارش خبرنگار ویلاگ تیراختور فنز اين ديدار از ساعت 15:15 در ورزشگاه انقلاب كرج و در حضور حدود نزدیک به 20000 هزار تماشاگر برگزار شد.
امين منوچهري در دقيقه 69 تك گل 3 امتيازي سايپا را در اين ديدار به ثمر رساند. اين ديدار به دليل بارش شديد باران لحظاتي با تصميم داور قطع شد اما با اعتراض سرمربي تيم سايپا!! داور مجددا بازي را ادامه داد. البرز حاجي‌پور داور مسابقه به ابراهيم صادقي و امين منوچهري از سايپا كارت زرد نشان داد و 7 دقيقه و 18 ثانيه نيز وقت تلف شده براي اين ديدار محاسبه كرد. با اين برد سايپا32 امتيازي شد و تراكتورسا 39 امتيازي باقي ماند.
حاشیه ها:
- بیش از 18000 نفر از تماشاگران را طرفداران تیم تراختور تشکیل می داد که عمدتا از شهر کرج و شهرک های اطراف خود را به استادیوم رسانده بودند.
-بارش شدید باران در نیمه دوم موجب گردید که تعداد زیادی از تماشاگران پیش از اتمام بازی استادیوم را ترک نمایند.
-پارچه نوشته های زیادی از جانب هواداران تراختور از کرج و تهران به استادیوم آورده شده بود که بر روی آنها نوشته ها و جملات زیر دیده می شد.
بوراسی کرج دانیشیر آذربایجان
کرج تورکو یاتماییب اوز دیلینی آتماییب
تبریز کرج دیارمیز تراختور افتخارمیز
2 اسفند قوتلو اولسون(دانشجویان دانشگاه آزاد کرج)
آذربایجان دیارمیز تیراختور افتخارمیز
و .....
-از جانب باشگاه سایپا نیز پلاکاردهایی به زبان تورکی به عنوان خوش آمد گویی نوشته شده بود.
- هواداران تراختور در طول مسابقه با شعارهای خود تیم محبوب خود را همراهی کردند که از آن جمله می توان به شعارهای زیر اشاره کرد:
یاشاسین آذربایجان
تورک دیلینده مدرسه اولمالی دیر هر کسه
یاشا یاشا یاشا یاشا آذربایجان
آذربایجان دیارمیز تیراختور افتخارمیز
گلین وئره ک سس سسه تورک دیلینده مدرسه
-پس از پایان بازی شعارهای طرفداران تراختور تند تر گشته و رنگ سیاسی تری به خود گرفت که از جمله به شعارهای زیر می توان اشاره کرد:
کرج تورکون دیر تورکون اولاجاق
آذربایجان وار اولسون متین پور آزاد اولسون
بیز اولمه یه حاضیریق بابکین سربازییق
دیکتاتورا اولوم
فاشیسمه اولوم
آذربایجان وار اولسون چنگیز روحو شاد اولسون
هارای هارای من تورکم
منیم دیلیم اولن دئییل فارس دیلینه دونن دئییل
و....
-حضور پرتعداد کودکان خردسال تورک کرجی در این مسابقه یک اتفاق کم نظیر بود.
-در این مسابقه تماشاگران خیلی کمی از تبریز و شهرهای دیگر آذربایجان به استادیوم آمده بودند و ادعای برخی از خبرگزاری ها مبنی بر عزیمت چند ده اتوبوس از تبریز به کرج کاملا کذب بود.

2010-02-24T03:05:00.000-08:00

اطلاعیه جمعي از تورکهای کرج، شهریار، قلعه حسن خان، فردیس، ملارد، نظرآباد، هشتگرد، ماهدشت و

هموطنان عزیز

تورکهای غیور کرج،شهریار،قلعه حسن خان،فردیس،ملارد،نظرآباد،هشتگرد،ماهدشت و...

پس از سالیانی چند تورکها و آذربایجانی ها این فرصت را یافته اند تا در لیگ برتر فوتبال ایران از تیم متعلق به خود حمایت و طرفداری کنند. گرچه در سالهای نه چندان دور عدم اگاهی ملی موجب آن شده بود که توجه چندانی به تیمهای آذربایجانی و مناطق تورک نشین نگردد ولیکن امروز شاهد آن هستیم که با حضور تیم تراختور در لیگ برتر این بار تورکها و آذربایجانی ها با حمایت و طرفداری خود از این تیم، رشد شعور ملی خود را به معرض نمایش همگان گذاشتند. از دید بسیاری تراختور امروز برای جامعه تورک تنها یک تیم محسوب نمی شود.تراختور بغض فروخورده ملتی است که امروز خود را بدین شکل پدیدار کرده است.تراختور تاکید بر هویت مستقلی است که تمامی نقشه های شوم دشمنان ملت تورک را به یکباره به شکست و نابودی سوق می دهد. تراختور امروز پیام روشنی است به کسانی که در دهه های گذشته تلاشی مذبوحانه برای امحا هویت ما داشته اند.تراختور نمایانگر آن است که امروز ملت تورک بیدار شده است و خفت و خواری را نمی پذیرد. مسابقاتی که تیم تراختور در تهران انجام داد زنگ خطری بود برای کسانی که کماکان موجویت ما را نشانه رفته اند. ترس و اضطراب این بدخواهان ملت تورک باعث گردید که آنان در اقدامی نسنجیده در پی آن باشند که طرفداران حاضر در مسابقات تراختور با تیم های تهرانی را مسافرانی از تبریز و آذربایجان نشان دهند. ازینرو ما تورکها و آذربایجانی های کرج،شهریار،قلعه حسن خان،فردیس،ملارد،نظرآباد،هشتگرد،ماهدشت و...روز جمعه نشان خواهیم داد که طرفداران تیم تراختور به عنوان نماد فرهنگ و هویت مستقل تورکها و آذربایجانی ها محدود به شهر تبریز و شهرهای تورک نشین آذربایجان نمی باشند و تورکهای کرج و شهرهای تماما تورک نشین اطراف آن با حضور در استادیوم ، نماینده تورکها یعنی تراختور را تنها نخواهند گذاشت. روز جمعه 30 بهمن ماه ساعت 15:15 ،استادیوم انقلاب کرج دردیدار سایپا با تیراختور آذربایجان باز هم شاهد حماسه ای دیگر خواهیم بود.

2010-02-21T11:38:00.000-08:00

بوراسي كره ج، دانيشير آزه ربايجان

تبريز، كره ج ديياريميز
تيراختور ايفتيخاريميز

2010-02-19T21:24:00.000-08:00

نام گذاری استان آذربایجان جنوبی برای استانی با مرکزیت کرج

مسعودی ریحان(نماینده مردم اهر و هریس) در مجلس: نام گذاری استان آذربایجان جنوبی برای استانی با مرکزیت کرج

به گزارش پایگاه خبری فراکسیون خط امام(ره) مجلس، غلام‌حسین مسعودی ریحان در مجلس شورای اسلامی چنین سخن گفته است:تنوع قومی ، زبانی و مذهبی نه تنها در قانون اسای جمهوری اسلامی محدود نشده است بلکه اصول قانونی در جهت حفظ ، بقا ء و حتی توسعه فرهنگ های گوناگون پیش بینی شده است. که از آن جمله می توان به اصول 12 – 13- 15-17 -18 اشاره کرد .

برابری و عدم تبعیض یکی از ویژگی های حکومت قانون تلقی می شود . در حکومت قانون همه در برابر قانون از حقوق و تکالیف مشترک برخوردارند و تبعیض ناروا وجود ندارد و از همین رو اصل 19 و 20 قانون اساسی که به صراحت بر تساوی حقوق کلیه شهروندان تاکید می نماید.

چندی پیش دولت از تشکیل استان البرز خبر داد استانی که به مرکزیت شهر کرج تشکیل می شود به عنوان نماینده منطقه ارسباران سرزمین کهنی که تاریخ آن به صدها سال پیش تر باز می گردد و نقش برجسته ای در فرهنگ آذربایجان و ایران داشته است طرح این نکته را لازم می دانم عدم توزیع عادلانه ثروت و عدم توازن در توسعه ملی ما را به آنجا برده است که ارسباران که اهرش همزمان با کرج صاحب فرمانداری گردید همچون کوچه ای بن بست باقی مانده است که ماشین توزیع ثروت‌گذر از آن را به صلاح ندانسته و مردم آن دیار جلای وطن نموده و در کرج سکنی گزیده اند کرجی که شاید اغراق نباشد اگر بگویم هشتاد درصد جمعیت آن آذری هستند و دلیل من بر این مدعا انتخاب 2 نماینده آذری زبان برای 2 کرسی نمایندگی کرج است به استان البرز بدل می شود ضمن عذر خواهی از همکاران گرامیم به نظر می‌رسد که نهادن نام آذربایجان جنوبی برای آن با مسماتر است.

2010-01-15T17:59:00.000-08:00

آزه ربايجان`ين قيرميزي ارتئشي

ائلميرا-آر-رئن

بوگون تئهران توركله رين ايدي

ايسته ديم اينگيليزجه يازام، گؤردوم بير چوخ شئييي آنلاتانميياجاغام.

ماشيني گؤتوروب ايستادييوم چئوره سينه بير چوخ دفعه دولانديق. عيرقچي فارسلارين تپگيسي بيزه و ايسلوقانلاري بويدو (ترك خر).... بيلميره م بئله بير ايسلوقان وئره ره ك نئجه اولار كي آزه ربايجان`ين و ايران توركله رينين اولارا قاتيلمالاريني بكله رله ر.

نه ايسه، ايچه ري گئده نمه ديييم اوچون، ائوه دؤنوب ائوده ن باخديق.

آنجاق يولداشلاريمين منه يئتيردييي گؤرونتوله ر (فيلم و رسيمله رده) ائله شئيله ر گؤردوم دويدوم كي لاپ سئوينديردي مني.

بير بؤيوك پارچايا (تورك ديلينده مدره سه، اولماليدير هر كسه) يازيليب ايستادييومدا ساللانميشدي. چكديكله ري فيليمده اورانين پوليسله ري حمله ائيله ييب اونو يئنديرمه يه چاليشاندا نئجه هامي بيرليكده اونو ايسلوقان اولاراق دئييرديله ر گؤردوم. (تورك ديلينده مدره سه، اولماليدير هر كسه). بوگون تئهران`ين توركله رين الينده اولدوغونو گؤردوك. بيزيم رئد آرمي نئجه تئهران`ي سيخما بوغمايا سالدي گؤردوك.؛؛؛ بو اوجالميش سس يئنمييه جه ك، بو اويانان اوره ك ياتماياجاق، بو اوجالان سئودا سؤنمه يه جه ك.

دوغرودان دا كاتالانلارين بارسئلوناسي ايران توركله رينين تيراختورو.

بير سيپور تيمي اولوب بيزيم هاراييميز. ايسته ر اوتسون، ايسته ر اوتوزسون. يئته ر كي اولسون، اويناسين، بيزيم سسي چاتديرسين. بيزيم ائعتيراضلاريميزين اوزه چيخماسي، ايندي خييابانلارا دوشوب هاراي چكسه ك بيله، بونو ياشيلچيلار اؤزله رينه توتار... اويسا بيزه ائششه ك دييه نله ره بونو داها يول وئرمييه جه ييك.

آزه ربايجان باغيريرسا داها ايران`ا يوخ، فارس`ا هئچ يوخ، كي اؤز كيملييينه صاحاب چيخماغا گؤره دير. بير زامان بيزيم ضيياليلارين ائتدييي يانليشي داها بيزيم عاوام ميلله ت ده ائيله مه مه يه قرارليدير. باشقايا قول اولماغا، اونو يوكسه لتمه ك آسيميله اولان ضيياليلاريميزا دا خوش گلسه، آنجاق بير چوخ دا ضيياليلاريميز يئني باشا بويا چاتان ايگيدله ريميز، ميلله تيميزه داها خوش گلمير.

ميلله تيميزين اوغوللارينين تؤكولدويو قانلاري نه قده ر ائشيكده، مئديادا بايكوت اولسا بيله، او بو ميلله تين ايچينده ياشانيب، بالاجا اوشاقلارين گؤزونون اؤنونده اولوب. او قان يئرده قالماياجاق.

اورادا وئريله ن ايسلوقانلاردان بير نئچه سيني يازيرام:

تورك ديلينده مدره سه، اولماليدير هر كسه
آزه ربايجان ديياريميز، تيراختور ايفتيخاريميز
آزه ربايجان يوردوموز، تيراختور بوزقوردوموز
ارتش سرخ تبريز، همينه، همينه
فارس هوره ر، كروان گئچه ر (ترك خر قاباغيندا دئييله ن ايسلوقان)
گونئي آزه ربايجان وطه نيميز، ايران زيندانيميز (دوستاغيميز)
استقلال، آزادي، جمهوري آزري

بيزيم تي وي اورادا قارشي تيمين آداملارينين چوخ اولدوغونو دئييرديله ر. آنجاق اورادا اولانلارين دئدييينه گؤره و گؤرونتوله رده گؤروب ائستيمئيت ائيله ديييمه گؤره، بيزيمكيله ر داها چوخودولار. قيرميزيلارين اورادا ٦٠٠٠٠٠ اولدوغونو دئييرله ردي اوراداكي اولان يولداشلاريم. و او بيري طره فده ن چاليش چابالامادان سونرا زورلا ٤٠٠٠٠ چاتمالاري.

ياشاسين بيزيم ائلله ر
ياشاسين بيزيم ايگيدله ر
ياشاسين آزه ربايجانيميز

Azarbayjan Red Army – Azərbaycanın qırmızı ərteşi

Elmira R-ren

Bu gün Tehran türklərin idi.

Istədim ingilizcə yazam gördüm bir çox şeyi anlatanmıyacam.

maşını götürüb stadiyom çəvrəsinə bir çox dəfə dolandık. irqchi farslarin təbkisi bizə və Sloganları buydu ( Tork-e Xər ) .... bilmirəm belə bir slogan verərəq necə olar ki Azərbaycanın və İran Türklərinin olara Qatılmalarını bəklirlər.

Nəysə içəri gedənmədiyim için evə dönüb evdən baxdıq.

Ancaq yoldaşlarımın mənə yetirdiği görüntülər ( film və rəsimlərdə ) elə şeylər gördüm duydum ki lap sevindirdi məni.

Bir böyük parçaya ( Türk dilində Mədrəsə, Olmalıdır hər kəsə ) yazılıb stadiyomda sallanmışdı. Çəkdikləri filimdə oranın polisləri həmlə eliyib onu yendirməyə çalışanda necə hamı birlikdə onu slogan olaraq deyirdilər gördüm. ( Türk dilində mədrəsə olmalıdır hər kəsə ). Bu gün tehranın Türklərin olduğunu gördük. Bizim Red Army necə Tehranı sıxma boğmaya saldı gördük... bu ucalmış səs yenmiyəcək, bu uyanan ürək yatmayacaq. Bu ucalan sevda sönməyəcək.

Doğurdan da Katalanların Barselonası, İran Türklərinin Traxtoru.
Bir spor timi olub bizim harayımız. Istər udsun, istər uduzsun, yetər ki olsun oynasın bizim səsi çatdırsın. Bizim itirazlarımızın üzə çıxması. Indi xiyabana düşüb haray çəksək belə bunu yaşılçılar özlərinə tutar... oysa bizə eşşək diyənlərə bunu daha yol vermiyəcəyiq.

Azərbaycan bağırırsa daha İrana yox, Farsa heç yox, ki öz kimliğinə sahab çıxmağa görədir. Bir zaman bizim ziyalıların etdiği yanlışı daha bizim Əvam millət də eləməməyə qərarlıdırlar. Başqaya qul olmağ, onu yüksəltmək asimilə olan ziyalılarımıza da xoş gəlsə ancaq bir çox da Ziyalılarımız, yeni başa boya çatan igidlərimiz, millətimizə daha xoş gəlmir.

Millətimizin oğullarının töküldüğü qanları nə qədər eşikdə, medyada, baykot olsa belə o bu millətin içində yaşanıb, balaca uşaqların gözünün önündə olub. O qan yerdə qalmayacaq.

Orada verilən sloganlardan bir neçəsini yazıram :

Türk dilində mədrəsə, olmalıdır hər kəsə
Azərbaycan diyarımız Traxtor iftixarımız
Azərbaycan yurdumuz Traxtor boz qurdumuz
Ərteşe sorxe təbriz həmine həmine
Fars Hürər Kərvan keçər ( torke xərin qabağında deyilən slogan )
Güney azərbaycan vətənimiz, İran zindanımız(dostağımız)
Esteqlal, azadi comhuriye azəri

Bizim TV orada qarşı timin adamlarının çox olduğunu deyirdilər, ancaq orada olanların dediğinə görə və görüntülərdə görüb stimate elədiğimə görə bizimkilər daha çoxudular. Qırmızıların orada 60 000 olduğunu deyilədi oradakı olan yoldaşlarım. Və o biri tərəfin çalış çabalamadan sonra zorla 40 000 ə çatmaları.

Yaşasın bizim ellər
Yaşasın bizim igidlər
Yaşasın Azərbaycanımız

2010-01-14T18:39:00.001-08:00

نقش زبان تركي در پيدايش لهجه هاي اصفهاني و تهراني زبان فارسي

مئهران باهارلي-٢٠٠٤
http://www.heyderbaba.ca/yazidetay.php?yazar=203&Yazi_id=7175

مينياتوري تركي از اصفهان، پايتخت امپراتوري تركي-ازربايجاني صفوي- سال ١٦١٠.
دائره المعارف شرق (Encyclopedia of Orient)

سؤزوموز

متكلمين به زبان تركي، زبان اول ايران، علاوه بر شمال غرب ايران و يا ازربايجان ائتنيك، در تمام سطح كشور پراكنده اند. اين زبان در مقياس كشوري زبان اكثريت نسبي مردم ايران است. زبان تركي در سطح بسياري از مناطق ملي مانند گيلان، مازندران، لرستان و ... نيز پس از زبان ملي منطقه مزبور (گيلكي، تبري، لري و ....) زبان دوم محل بشمار ميرود. زبان تركي در استان اصفهان هم، مانند كل فارسستان، زبان دوم است.

در ايران دو لهجه بسيار مهم زبان فارسي، يعني لهجه تهراني و لهجه اصفهاني مستقيما توسط گروههاي ترك، همچنين در نتيجه اختلاط و اميزش ايراني زبانان با تركان و در پايتختهاي دو دولت تركي-ازربايجاني بوجود امده اند:

الف- لهجه تهراني زبان فارسي، ايجاد شده در دوره دولت تركي- ازربايجاني قاجار كه طائفه اي اصلا از تركان جنوب تركيه، شمال سوريه و جمهوري ازربايجان بودند.

ب- لهجه اصفهاني زبان فارسي، ايجاد شده در دوره دولت تركي- ازربايجاني صفوي كه دولتي تاسيس شده توسط طوائف قزلباش عمدتا از شمال و مركز تركيه بود.

لهجه تهراني زبان فارسي: ايجاد تركان قاجار

اكثريت نامهاي جغرافيائي تركي منطقه تهران و ري و پيرامون انها كه محل تلاقي دو مملكت ازربايجان و فارسستان مي باشد، نه به تركي ميانه و يا قديم، بلكه به تركي باستان است. سابقه تركان بومي تهران و ري به دوره غزنويان و سلجوقيان و حتي بسيار پيش از ان به دوره ساساني كه ويستام (بسطام) دائي هرمز توركزاد پادشاه ترك ساساني دولتي در اين منطقه تاسيس نمود بر ميگردد. در دوره پس از اسلام، اكثر پادشاهان‌ سلجوقي‌ نيز ري‌ را به‌ عنوان‌ پايتخت‌ خود انتخاب‌ مي‌كردند.

بسطام كه از توركان هياطله (اغ هون) و دايي خسرو بود و در گرفتاري و قتل هرمزد توركزاد پادشاه ساساني دست داشت، پس از قتل وي به سال ٥٩١ ميلادي سر به شورش نهاد و در ري، شهر حدي اتورپاتگان و يا ازربايجان اعلام استقلال نموده و به نام خود سكه زد. دولت بسطام از اولين دولتهاي تورك تاسيس شده در سرزمين ايران و ازربايجان در ايران پيش از اسلام شمرده مي شود. او پس از ده سال مقاومت به دست يكي از سپاهيان توركان هياطله (اغ هون) كشته شد.

من در اين نوشته به تاثيرات زبان تركي بر زبانهاي ايراني اين منطقه در دوره هاي مذكور اشاره نخواهم كرد و منحصرا بر رابطه زبان تركي و لهجه تهراني فارسي در دوره اخير قاجار متمركز خواهم شد.

در لهجه تهراني زبان فارسي معاصر، تعداد زيادي اصطلاح و واژه تركي مورد استفاده روزمره قرار ميگيرد كه از كثرت استفاده كسي به تركي بودنشان فكر نمي كند. شمار قابل توجهي از اين واژه ها و اصطلاحات مربوط به تركي ميانه و قديم بوده و در تركي معاصر ازربايجاني بكار نمي روند. اما اين، تنها رابطه موجود بين زبان تركي و لهجه تهراني زبان فارسي نيست. رابطه عميق ديگري بين ايندو وجود دارد و ان اين كه "لهجه تهراني زبان فارسي، ايجاد تركان قاجار است".

لهجه فارسی تهرانی در دوره سلطنت فتحعليشاه قاجار در دربار اين دولت تركي و ازربايجاني به وجود امد. در اغاز خود ان پادشاه ترك اموزگار اين لهجه بود و درباريها ان را از فتحعليشاه ياد گرفته و به ديگران ياد ميدادند. منشاء اصطلاح "فارسي فتحعليشاهي" براي ناميدن فارسي كنوني رايج ايران در مقابل فارسي دري افغانستان و يا فارسي كابلي همين واقعيت تاريخي است.

در سال ١٧٢٣ تهران به تصرف افغانها درامد و ويران شد. در سال ١٧٨٨ اغامحمدخان قاجار بنيادگزار دولت تركي ازربايجاني قاجاريه تصميم گرفت كه تهران را به عنوان پايتخت حكومت خود انتخاب كند. علت اين انتخاب، نزديكي تهران به "ساوج بلاغ ازربايجان" كه يكي از مراكز ايل افشار (اكنون در داخل محدوده استان تهران قرار دارد) بود و همچنين استراباد در خراسان كه جايگاه ايل ترك و ازربايجاني قاجار و مركز ستاد نيروهاي اغا محمدخان بود، است. وقتي تهران پايتخت شد، جمعيتش از بيست و چند هزار نفر تجاوز نميكرد و مركب از دو گروه اكثريت ترك زبان و اقليت ايراني زبان بود. پس از پايتخت شدن، در مدت بسيار كوتاهي چندين برابر اين جمعيعت كم شمار، از گروههاي ترك زبان قاجار، افشار، خلج، شاهسون، ...... در قالب ايل قاجار، درباريان، منسوبين ارتش و نيروهاي مسلح در تهران مسكن گزيدند. اين امر باعث گرديد كه در تمام دوره قاجار، دارالخلافه تهران عملا و همواره خصلتي ازربايجاني و صبغه اي تركي داشته باشد.

زبان گروههاي گوناگون ترك ساكن در تهران در دوره قاجاري، همه تركي ازربايجاني بود. اقليت ايراني زبانان بومي ساكن تهران نيز به زبانهائي مانند رازي و شميراني و .... سخن مي گفتند. علاوه بر ان در زبان محاوره‌اي هر گروه، طبقات اجتماعي نقش مهمي داشته‌ و هر قشري در تهران داراي لحن‌ و زبان خاص خود بوده است. فارسي فتحعليشاهي نيز، لهجه اي بود كه دربار ترك قاجار به هنگام صحبت كردن به فارسي، انرا بكار مي برد. در تهران لهجه مزبور تا مدتی در نظر مردم عادي و طبقات پائين اجتماع منفور بود و دليل بر خودپسندی گويشور ان جلوه می كرد.

در دوره قاجاري همه گروههاي ايراني زبان رازي و شميراني و .... به همراه بخش اعظم تركان ساكن در تهران، به تدريج فارسي زبان شدند. در نتيجه فارسي محاوره اي تهراني و يا فارسي فتحعليشاهي، از همان اغاز داراي واژگان متعدد تركي بود كه در فارسي كابولي و فارسي شيرازي و يا زبانهاي ايراني ديگر مانند لارستاني، كردي، بلوچي، لري و غيره وجود نداشت. به عبارت ديگر لهجه فعلي فارسي تهراني، از همان اغاز تركيبي از انواع لهجه‌هاي ايراني با زبان تركي است.

لهجه اصفهاني زبان فارسي، يادگار تركان ساكن در اين استان

من قبلا در يك نوشته ديگر خود بنام "ايصفاهان توركله ري - تركهاي اصفهان" بر اساس مقاله اي از پژوهشگر ترك فريدني، حسين مسلمي ("فريدن، قفقاز كوچك")، به پراكندگي خلق ترك در استان اصفهان، همچنين اثار تاريخي-معماري موجود در اين استان كه عمدتا اثر هنرمندان و دولتهاي تركي است اشاره كرده ام. با اينهمه گروههاي ترك ساكن در اصفهان و اثار تاريخي-معماري و بناهاي عظيم مذكور، تنها دو نمونه از حضور تاريخي خلق ترك در اين استان اند. از ديگر مهمترين يادگارهاي حضور خلق ترك در استان اصفهان، اشتراك تركان در تشكل تباري گروههاي فارس زبان كنوني ساكن در اين استان و همچنين تاثيرگذاري زبان تركي در پيدايش لهجه موسوم به اصفهاني زبان فارسي است.

شهر اصفهان فارسستان در تاريخ دو بار با خاك يكسان و از سكنه خالي شده و پس از ان بدست دول و خاندانهاي تركي از نو ساخته و برپا گرديده است. پس از هر دوي اين نوسازي و برپاييها، عمده اهالي نوين شهر را دولتمردان، تجار، هنرمندان، استادان و انديشمندان، نظاميان و طوائف بيشمار تركي كه به اين شهر كوچيده اند تشكيل ميداده اند. مثلا تنها در دوره صفويان دهها هزار تن از دولتمردان و حكومتيان ترك ازربايجاني و قزلباش از ازربايجان و از اسياي صغير-تركيه-سوريه امروزي به همراه انبوه خانواده و طوائفشان در اصفهان ساكن شده اند. در ان دوره كل جمعيت ايران بيش از چند صد هزار تن نبوده است.

تركهاي فعلي استان اصفهان بازمانده گروههاي تاريخي تركي اسكان يافته در اين منطقه اند، با اينهمه عمده گروههاي تركي تاريخي فوق الذكر، مانند گروههاي بومي اين شهر كه همه غيرفارسي زبان بودند، به مرور زمان زبان تركي خويش را ترك و متكلم به زبان فارسي گرديده اند. بدينگونه با فارسزبان شدن بخش عمده اي از گروههاي ترك و اهالي بومي شهر كه غير فارس بودند، همچنين اميزش زباني و بده بستان فرهنگي تاجيك-تاتهاي غير ترك با بخش ديگر كه تا به امروز تركزبان مانده اند، لهجه معروف به اصفهاني زبان فارسي شكل امروزي خود را پيدا نموده است.

من در زير تعدادي از خصوصيات لهجه اصفهاني زبان فارسي كه مشابه و قطعا و يا محتملا متاثر از زبان گروههاي تركي تاريخي در اين منطقه است را مياورم. اين موارد نتيجه و يادگار تركان ساكن در اين استان است. (مثالها از نشريه دانشجويي بهلول، مقاله اصفهاني نامه نوشته سلمان صباحي گرفته شده اند). از انجائيكه در طول تاريخ بسياري از تركهاي كوچنده و ساكن شده در اصفهان يعني اجداد تركهاي امروزي اين استان، همچنين اجداد بخش عمده اي از فارس زبانهاي امروزي ان را تركهاي قزلباش اسياي صغير تشكيل ميداده اند، قابل پيش بيني است كه خصوصيات و ويژگيهاي موجود در لهجه اصفهاني، بيش از گروههاي لهجه اي تركي ازربايجان، به گروههاي لهجه اي تركي تركيه نزديكي داشته باشند:

١- تلفظ خاص حروف صامت "ج، چ، ك، گ" در لهجه اصفهاني: از بارزترين تاثيرات زباني گروههاي تركي ساكن در اصفهان، پديده تلفظ خاص حروف بيصداي "جc-، چç-، كk-، گg-" در لهجه اصفهاني زبان فارسي مانند تركان ازربايجان-قفقاز جنوبي و اناتولي شرقي است. در زبانشناسي فارسي رسم است كه اين پديده را به صداهاي dz و ts موجود در برخي از زبانهاي ايراني ميانه و يا باستان منسوب كنند. اما اين توضيح ناكافي است زيرا كه به عامل اصلي توجهي نشده است. حادثه تبديل صداهاي c و ç به ترتيب به dz و ts كه به تركي "سسيزله رين سيزيلاشماسي Sәssizlәrin Sızılaşması " ناميده ميشود، از بارزترين خصوصيات بسياري از لهجه هاي زبان تركي در ازربايجان ايران (مشخصا تبريز)، نواحي جنوبي ازربايجان شمالي (نخجوان، ايروان)، نواحي شرقي تركيه (ارزروم و حوالي ان) و تمام ساحل جنوبي درياي سياه به ويژه شمال شرقي تركيه (ريزه-ترابزون، شيوه اي موسوم به لهجه قارادنيز در ساحل جنوب شرقي درياي سياه) و به مقدار كمتري شمال غربي تركيه ميباشد. تبديل ج به dz، و چ به ts در برخي ديگر از زبانهاي التايي از جمله در زبان محاوره اي مغولي و مانچو هم قاعده اي عمومي است.

در باره كم و كيف اين پديده فونتيك در زبان تركي از سوي اوانگاران و زبانشناسان (پروفسور ف. كيرزي اوغلو، پروفسور ه. كارپوز، تورگوت گوناي و ...) تحقيقات مفصلي انجام شده و عمده محققين مذكور انرا در ارتباط مستقيم با اسكان تركان اغ قويونلو (١٣٥٠-١٥٠٢) در نواحي ياد شده دانسته اند. در واقع نيز نواحي اي كه صامت "ج" بدين شكل خاص تلفظ ميشود، از جمله مناطقي در شرق و شمال شرق تركيه، عينا همان مناطقي هستند كه طوائف انبوهي از تركان اغ قويونلو مانند باييندير، پورناك-پرنك، موسوللو-موصللو، حمزه حاجيلو، قاراحاجيلو، عيزالدين حاجيلو، ايميرلو، حلب توكمانلاري شامل منصور بيگ افشارلاري و قوت بيگي افشارلاري، دولقادارلي-ذوالقدرلو، چپني، اغاچ اري-قاجار، دؤير-دوگر و غيره در طول تاريخ در انجا ساكن شده و توطن گزيده اند. از نمونه هاي اسكان طوائف اغ قويونلو در اين نواحي، در زمان شاهزاده سلطان سليم در ترابزون و ريزه، در دوره اغ قويونلويان در تبريز، در زمان سلطان سليم قانوني در ارزروم و حوالي ان، .... ميباشد. به واقع بين سه گانه ترابزون-ارزروم-تبريز تا اغاز قرن بيستم و سقوط دولت تركي-ازربايجاني قاجار، همواره داد و ستد زباني، فرهنگي، انساني، تجاري و اقتصادي بسيار زنده و فعال در جريان بوده است. (دولت تركي ازربايجاني قاجار هميشه در دو شهر ارزروم و ترابزون داراي كنسولگري بود). بسياري از طوائف اغ قويونلوي مذكور، كلا و يا جزا با تشكيل دولت صفوي و انتقال پايتخت ان به اصفهان در اين شهر سكني گزيده اند.

٢- تبديل "كسره- e" به "اي- i" در هجاي نخست كلمات: مانند تلفظ تركي "انسان" عربي به شكل "اينسان" در تركي. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل بگير-Begir به بيگير-Bigir؛ بشين-Beşin به بيشين-Bişin؛ بمير-Bemir به بيمير-Bimir؛ بريز-Beriz به بيريز-Biriz؛ ببين-Bebin به بيبين-Bibin؛ نميشه-Nemişe به نيميشه-Nimişe؛ نميخوام-Nemixam به نيميخوام-Nimixam.

٣-در لهجه اصفهاني زبان فارسي مضاف-مضاف اليه و صفت-موصوف به جاي كسره، هميشه "ي-i-" ميگيرد. اين تلفظ، عينا مطابق تلفظ اين قالبها در زبان تركي است، مانند تلفظ "درد دل" به شكل "درد-ي ديل". نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل در باغ-Dər-e bağ به دري باغ-Dər-i bağ؛ گل قشنگ-Gol-e qəşəng به گلي قشنگ-Gol-i gəşəng؛ ادم خوب-Âdəm-e xub به ادمي خب-Âdəm-i xob.

٤- تبديل كسره اخر كلمه به فتحه: تبديل كسره اخر كلمات خارجي به فتحه قاعده اي عمومي در زبان تركي ازربايجاني است. نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل جمعه-Com’e به جمعه-Com’ə

٥- تبديل "د" گنگ به "ت" طنيندار: عينا مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني عموما "د" حفظ ميشود. در تركي ازربايجاني ارد-Ard (دنبال)، در تركي تركيه ارت-Art (دنبال). نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل ارد-Ard به ارت-Art (پودر گندم).

٦- تبديل فتحه به كسره: مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني معمولا فتحه حفظ ميشود. مانند قفس-Qəfəs در تركي ازربايجاني، كافئس Kafes در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل از-Əz به ائز-Ez؛ قفس-Qəfəs به قفئس-Qəfes؛ ازش-Əzəş به ائزئش-Ezeş؛ بزن-Bezən به بئزئن-Bezen.

٧- تبديل حرف "او- o" به "او- u": مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني معمولا "او-o" حفظ ميشود. مانند اويانماق-Oyanmaq در تركي ازربايجاني، اويانماق-Uyanmak در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: تبديل كجا-Koca به كوجا-Kuca؛ چادر-Çador به چادور- Çadur؛ شما-Şoma به شوما-Şuma.

٨- حذف حرف "ه" در لهجه اصفهاني: مشابه انچه كه در زبان تركي تركان اسياي صغير روي ميدهد. در تركي ازربايجاني حرف "ه" معمولا حفظ ميشود. مانند هؤرمك-Hörmək در تركي ازربايجاني، اؤرمك-Örmek در تركي تركيه. نمونه ها از لهجه اصفهاني: بچه ها-Bəççeha به بچا-Beça؛ گربه ها-Gorbeha به گربا-Gorba؛ ميجهد-Micəhəd به ميجد-Miced.

٩- تبديل "پس" به "پ": اين حادثه عينا از تركي ازربايجاني متاثر است. در زبان تركي ازربايجاني كلمه پسPәs فارسي به شكل پهPә و بهBә تلفظ مي شود. در لهجه اصفهاني زبان فارسي نيز كلمه پس-Pәs به پ-Pә تبديل مي شود: كجايين پس؟-Kocayin pəs تبديل ميشود به كوجاين پ؟-Kucayn pə.

١٠- پسوند "چي": براي تحقير و كوچك شمردن اشيا و انسانها. اين همان پسوند تصغير و تحبيب "چه-ça"، "چي-çi "، "چيك-çik " در زبان تركي است. مانند عليچي در لهجه اصفهاني.

١١- قالب "د+فعل+د": اين تركيب تاكيد امري عينا از زبان تركي گرفته شده است. مثلا "دي گلين دا!Di gәl da " در زبان تركي. در اينجا "دي" نخست مخفف "هايديHaydı " تركي به معني عجله كنيد، "دا" دومي مخفف "دايDay " و يا "داهاDaha " به معني ديگر است. نمونه ها از لهجه اصفهاني: د بيا د- De biya de ؛ د برو د-De boro de.

١٢- تلفظ اسامي به سياق تركي و در تطابق با قانون هماهنگي اصوات: مانند تبديل محمد-Mohəmməd عربي به ممد-Məmməd و ممد-Məməd. "ممد" و "مممد" فرم تركي "محمد" اند.

١٣- تبديل "و" به "ف": مانند تبديل "اوشارAvşar " تركي قديم به "افشارAfşar " در تركي ازربايجاني. نمونه از لهجه اصفهاني: "ديوارDivar " تبديل ميشود به "ديفالDifal ".

١٤- تبديل "ر" به "ل": مانند تبديل "گوره شمه كAvşar " تركي قديم به "گوله شمه كAfşar " در تركي ازربايجاني. نمونه از لهجه اصفهاني: "ديوارDivar " تبديل ميشود به "ديفالDifal ".

١٥- كاهش صوتي: اين حادثه در زبان تركي، هم در كلمات تركي و هم در كلمات خارجي اتفاق مي افتد. مانند تبديل "بورونوBurunu " به "بورنوBurnu " و "فيكيريFikiri " به "فيكريFikri " در زبان تركي. نمونه ها از لهجه اصفهاني: "بفرمايينBefәrmayin " به "بفرماينBefәrmayn "، "اينجايينİncayin " به "اينجاينİncayn ".

١٦- تبديل صائت "ا-a" به "فتحه-ə" : تبديل "ا" به فتحه پديده اي بسيار رايج در لهجه هاي زبان تركي است. مانند تبديل "قارداشQardaş " به "قردشQәrdәş " در لهجه تبريز، "ياخاYaxa " به "يخهYәxә " در تركي. نمونه از لهجه اصفهاني: تبديل "ميخوايMixay " به "ميخيMixәy ".

گرچه يه هو!!!

2009-12-16T20:29:00.000-08:00

قلب كرج آزربايجان به عشق تيراختور مي تپد

2009-12-12T18:52:00.000-08:00

وبلاگ " تئهران اوشاقلاری " فیلترینگ و از طرف بلاگفا بسته شد

!شوونیسم اگر میدانست شرم چیست

شوونیسم قوم فارس اگر میدانست شرم چیست؟!وچه معنائی دارد باید تا بناگوش سرخ میشد وبلاگ " تئهران اوشاقلاری " فیلترینگ و از طرف بلاگفا بسته شد " بار دیگر دست ننگین شوونیست قوم فارس از آستین بدر آمد و یکی دیگراز وبلاگ های ملت ستمدیده تورک را نتوانست تحمل کند . و ببهانه های فاشیستی - شوونیستی خود این وبلاگ رابه تیغ سانسور کشید " این وبلاگ بدلیل عدم رعایت قوانین سایت بلاگفا مسدود است"
کدام قوانین ؟! در حالی رئیس جمهور آقای محمود احمدی نژاد از دزدی و غارت بیت المال ، آنهم در سران نظام در یک رسانه سرتاسری افشاگری میکند و کاندیدای دیگر که گویا قرار است بر مسند رئیس جمهوری تکیه زند از فجایع و دروغگوی ووو دولت
احساس خطر می فرمایند و از گرانی بیکاری و از سانسور فریادشان به ارش اعلا رسیده است شما انتقاد یک وبلاگ نویس را " عدم رعایت قوانین " می نامید . واژه ملت تورک برای شما قابل تحمل نیست شیشه عمر شما و نابودی شوونیسم و فاشیسم قوم فارس با بیداری ملت تورک رو بفناست و درد قوانین شما همین جاست ملت تورک آذربایجان دیر یا زود افکار قرون وسطائی شما را بزباله
دان تاریخ خواهد انداخت تفکر هیتلریسم رضاشاهی زنگ خطر نابودی خود راروز بروز بیشتر می شنود با بستن وبلاگ های ملت تورک جلوی پیشرفت تاریخی این ملت را نمی توانید بگیرید " سنگ را بست سگ را رها کرده اید " وبلاک ملت تورک را ببنیدید و وبلاگ فارسیان را باز کنید وبلاگ " تئهران اوشاقلاری " روز بروز محبوبیت خود را در میان سایت ها و وبلاگ نویسان باز میکرد و این، برای افکار پس مانده هیتلریسم این قوم قابل تحمل نبود و دستور بستن آنرا صادر کردند باز هم صورت مسئله را پاک و با خود مسئله دست بگریبانند اگر ما از این ترفنده ها می ترسیدیم در بزم عاشقان نمی رقصیدیم تورک اوشاقلاری بچه های بابکند تکیه گاهشان کوه ساوالان است عظمت و سربلندی را از کوه شان و ادب و استقامت را از بابک شان آموخته اند . چشم به انتظار " تهران اوشاقلاری " دروبلاگ دیگر
گله جک بیزیمدیر

كرجده توركجه كيلاسلاري تاريخينده ن

2009-12-12T15:53:00.000-08:00

كرجده توركجه كيلاسلاري تاريخينده ن

http://www.rashedi-hasan.blogfa.com/post-35.aspx

دیلیمیزین ساده قیرامئری
( بو کیتاب تهراندا " اندیشه نو " انتشاراتی طرفیندن چاپ ائدیلمیشدیر )

گيريش
ايلک دفعه, ۱۳۷۶- جي ايل, ديليميزي سيستماتيک سويّهده کرج شهرينين «گوهردشت» (رجايي شهر) آدلانان شهرجيگينده و بو شهرجيگين مسجدينه باغلي بير مکاندا تدريس ائتديم.

او ايل, ياي تعطيللري باشلانماقداايدي. فاصلهسي ائوميزدن چوْخ دا اوُزاق اوْلمايان محل مسجيديندن, گوٍن اوْرتايا ياخين اوُجا سسايله بير اعلان اوْخوندو:

«بسماللهالرّحمنالرّحيم- , قابل توّجه اهالي محترم رجايي شهر, کوي کارمندان شمالي

در طول تعطيلات سهماهه تابستان, مسجد امامجعفر صادق(ع) در نظر دارد دورة کلاسهاي زبان انگليسي, آلماني, عربي و آذري برگزار نمايد, از خانوادههاي محترم دعوت ميشود جهت ثبتنام. . . .»

جوملهنين ايچينده گلن «آذري» سؤزونو ائشيتديکده قوُلاغيما اينانماديم !

بير داها اعلان تيکرار اوْلدوقدا, شوٍبههم آزالدي, لاکين يئنه اينانا بيلميرديم کي, کرج ده آذربايجان توٍرکجهسينده کلاس قوْيولسون !

خبرين دوٍزگون اوْلدوغونو, مسجد کيتابخاناسيندان کيتاب آليب ائوه گتيرن قيٌزيم منه بيلديردي. او, حتي کلاسلاردا ايشتراک ائدن اؤيرنجيلرين شهريهسينين مبلغينيده اؤيرنميشدي:

انگليس و آلمان ديلي ۱۰۰۰ توٍمن

عرب و آذري ديلي ۹۰۰ توٍمن

قيٌزيم, توٍرکجه کلاسين نه واخت, باشلاناجاغيني مسجيد مسئوللاريندان سوْروشدوقدا دئميشديلر:

«فعلاٌّ استادي براي زبان آذري نداريم اگر استاد پيدا نشود احتمالاٌّ دورة آذري را لغو ميکنيم». بو سؤزلري ائشيدن قيٌزيم ائوه گليب جرياني منه سؤيلهديکده تئز اؤزومو مسجيده يئتيرديم و توٍرکجه کلاسيندا درس وئرمهيه حاضيرليغيمي بيلديرديم.

سؤزو چوْخ اوُزاتمادان, دئييمکي, اينگيليس ديليايله توٍرک ديلي کلاسلاري تشکيل تاپدي؛ لاکين آلمان ديليايله عرب ديلينه آد يازديران آز اوْلدوقدان بو کلاسلار قوُرولمادي!

او ايل, من ديليميزي اوٍچ آي ياي تعطيللرينده تدريس ائتديم و بير دفعه ده حؤرمتلي عاليم «دوْقتور صديق»- ي قوْناق اوُستاد عوٍنوانيندا کلاسا دعوت ائتديمکي, دوْقتور صديق حضرتلريده آلچاق کؤنوللوکله بو کلاسدا ايشتراک ائديب اؤيرنجيلري اؤز بيلگيلريله فايدالانديرديلار. بو کلاس نئجه, کيمين توسّطي و يارديمي ايله تشکيل تاپميشدي بيلمهديم؛ يالنيز دئديلر: «مسجيدين امنا هيئتي طرفيندن بو کلاسين تشکيل تاپماسي پيشنهاد اوْلموشدو».

کلاسلار سوْنا چاتديقدان سوْنرا مسجيد طرفيندن بير تجليل مراسيمي اوٍزره, تَشَکّور عوٍنوانيندا, بير جيلد «مولوي» نين «شمس» ديواني منه هديه اوْلوندو.

او ايلدن سوْنرا, دانيشگاه اؤيرنجيلرينه ييٌغجام و نسبتاٌّ راحات بير قيٌرامئر درسليگي حاضيرلاماغي لازيم گؤردوم کي, الينيزده اوْلان کيتاب بو فيکير اساسيندا حاضيرلانميش و بير نئچه ايل تهران و کرج دانيشگاهلاريندا فوق برنامه کلاسلاريندا, توٍرک اؤيرنجيلرينه تدريس ائديلميشدير.

حسن راشدي ۱۳۸۳

2009-12-03T21:57:00.000-08:00

جلوگیری از فروش کتابهای ترکی در نمایشگاه کتاب منطقه نصيرآباد شهريار-آزربايجان

میللی حرکت پنجشنبه ۱۲ آذر ۱۳۸۸:

در روزهاي اخير در پي برگزاري نمايشگاه كتاب در منطقه نصير آباد شهريار، مأمورين وزارت اطلاعات و گماشته های آن دراداره فرهنگ و ارشاد اسلامی منطقه با يورش به اين نمايشگاه از فروش كتابهاي توركي جلوگيري نموده و تهديد به توقيف اين كتابها را نمودند.

اين نمايشگاه به همت انتشارات پيناركرج به مديريت خانم شريفه جعفري و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي شهريار و شوراي شهر باغستان و عده اي از فرهنگ دوستان آذربايجاني در منطقه تورك نشين نصير آباد برگزار شده بود.

مأمورين وزارت اطلاعات با تهديدهاي تلفني و تحت فشار قرار دادن خانم شريفه جعفري نسبت به لغو مجوز انتشارات پينار و همچنين تحت فشار قرار دادن مديريت اين نمايشگاه از فروش كتابهاي توركي ممانعت به عمل آورده و فروش اينگونه كتابها را در منطقه حساس خوانده و نوعي اشاعه و تبليغ زبان و فرهنگ آذربايجاني شمرده ، و تنها كتابهايي با مضمون فارسي گرايي و تبلیغ آن را توصيه به فروش نمودند.

اين در حالي است كه تمام كتابهاي توركي اين نمايشگاه داراي مجوز چاپ و نشر بوده و هيچگونه ممانعت قانونی درعرضه آن نبوده است.

2009-10-20T15:50:00.001-07:00

محیط آشیقی پنج استان جنوبي آزربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان)

محیط آشیقی قم- ساوه- همدان/ اسدالله امیری

به نقل از: مجله بایرام- زنجان- شماره ۱۹- تیرماه ۸۸

http://tilimxan.blogfa.com/post-111.aspx

محيط آشيقي قم - ساوه-همدان

اساتيد و محققين فرهنگ ترکي، محيط آشيقي موجود در ايران را از نظر جغرافيايي و شيوه هاي اجرا به مناطق مختلفي تقسيم نموده اند. از جمله دکتر علي قافقازيالي در کتاب "ايران تورکلري آشيق محيطلري" محيط آشيقي ايران را به نواحي زير تقسيم مي کند:[1]

1) محيط آشيقي تبريز- قاراداغ
2) محيط آشيقي اورميه
3) محيط آشيقي سولدوز- قاراپاپاق
4) محيط آشيقي زنجان
5) محيط آشيقي قم- ساوه
6) محيط آشيقي خراسان-ترکمن صحرا
7) محيط آشيقي قشقايي(جنوب و مركز ايران)

در اين مقاله سعي شده است به محيط فرهنگي پنج استان جنوبي آذربايجان ايران (قزوين، تهران، مرکزي، قم و همدان) پرداخته شود.

اين محيط مشتمل بر مناطق ترک نشين استان تهران (ترکان بومي و غير مهاجر شهرهاي ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد، شهريار و مناطق ترک نشين شهرستانهاي گرمسار، فيروزکوه، ورامين و ... ) [2]، و همچنين استانهاي اکثراٌ ترک نشين قم (قم، جعفرآباد، خلجستان و.. )، مرکزي (اراک، فراهان، شازند، کميجان، خنداب، آشتيان، تفرش، خمين، محلات، ساوه، زرنديه و ...) [3]، قزوين (قزوين، آبيک، تاكستان، بوئين زهرا، خرقان و ...) و همدان (همدان، اسدآباد، بهار، ملاير، رزن، کبوترآهنگ و ) مي¬باشد.

امروزه مي توان گفت مرکزيت محيط آشيقي مذکور در شهر قم قرار دارد به طوريکه هم اکنون در شهر قم چهار استريو به توليد و توزيع محصولات فرهنگي به زبان ترکي مشغولند [4].

حتي استريويي با نيم قرن سابقه در شهر قم عليرغم اينكه مسوليتش با شخصي غير ترك زبان بوده و از ابتدا كار خود را با موسيقي فارسي شروع نموده است به دليل استقبال مردم از موسيقي تركي به سمت توليدات فرهنگي تركي گرايش پيدا نموده و كمك شاياني نيز به اعتلاي فرهنگ تركي در منطقه نموده است. علاوه بر شهر قم شهرهاي کرج، ساوه و همدان نيز به عنوان مراکز آشيقي اين منطقه مطرح مي باشند. به گفته آقاي نصرت الله زرگر، فعال فرهنگي منطقه شهريار و کرج، هاواهاي اين منطقه شبيه به هاواهاي ساوه مي باشد. از طرفي مناطقي مانند بيجار و قروه در استان کردستان تحت تاثير موسيقي ترکي استان همدان بوده و همچنين اين محيط مي تواند نقش حلقه اتصال موسيقي مناطق ترک نشين مركزي و جنوبي کشور از قبيل فريدن، چادگان، شهرکرد، سامان، قشقائيه، طوايف ترک استان کرمان با موسيقي استانهاي شمالي آذربايجان ايفا نمايد. از شعراي بسيار تاثيرگذار اين محيط حکيم تيليم¬خان ساوه اي مي باشد. در كنار حكيم تيليم خان شعرايي مانند شاه اسماعيل خطايي، خسته قاسيم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي نيز بر اين محيط تأثير نهاده اند. در مراسم ساليانه اي که در بزرگداشت حکيم تيليم خان در روستاي مرغئي ساوه (زادگاه تيليم خان) برگزار مي گردد استاداني از تقريبا تمامي مناطق ترک نشين ايران شرکت مي نمايند. بزرگاني همچون: دكتر جواد هيئت، پروفسور محمدتقي زهتابي، دكتر محمدعلي فرزانه، دكتر علي كمالي، دكتر گونئيلي، سيدحيدر بيات، حسن دميرچي، غلامرضا بهاري، اسدالله مرداني و افرادي از ترکمن صحرا و ساير مناطق ايران تابحال در اين مراسم شركت کرده‌اند.

همچنين منطقه اي کوهستاني به نام قاراقان (خرقان) که بین استانهاي مرکزي، قزوين و همدان تقسيم شده است در اين محيط واقع است. شخصيتهاي فرهنگي ما از قبيل غيبعلي آوجي، دکتر علي کمالي، شاعر اکبرخان رزّاقي، آشيق مسيح الله رضايي، آشيق کاظم مشهدي و ... از اين منطقه برخواسته اند. منطقه قاراقان از نظر آب و هوايي و قدمت تاريخي و مناطق باستاني حائز اهميت است. برج هاي دوقلو در نزديکي آبگرم، علي بولاغي، کوه اينجي قارا در نزديکي ازبيزان- چيليسبان و آسقين و ... ميتوانند باعث ايجاد جاذبه هاي توريستي منطقه قاراقان گردند. پيشنهاد بنده اين است که مجموعه¬اي جهت برگزاري مراسم‌های فرهنگي و آشيقي در سطح كشوري و منطقه اي در آنجا ايجاد گردد. البتّه اين طرح از طرح هاي اجرا نشده مرحوم دكتر علي کمالي در روستاي بند امير قاراقان ساوه نيز بوده است.

در شهرهاي مهاجرپذير مانند قم و کرج ارتباط ترکهاي مهاجر نواحي شمالي آذربايجان (استانهاي آذربايجان شرقي و غربي و اردبيل و زنجان و ...) با ترکان بومي باعث تقويت اين هنر در اين شهرها شده است.مثلا موسيقي متن آلبوم «کؤرپو» که با صداي شاعر ساوه اي(براتعلي فتح الهي) در استريو نواي دلشده کرج دکلمه شده، توسط آشيق بيژن اسلامي خلخالي نواخته شده است.

همچنين اشعار شاعر اهل بويين زهراي قزوين، آقاي درويش بهروان اينانلي، در کرج علاوه بر آشيقهاي بومي اطراف کرج مانند آشيق مسيح الله رضايي، توسط آشيق بيژن اسلامي و ديگران نيز خوانده مي شود. از نقطه نظر تنوع لهجه هاي ترکي آذري نيز، اين محيط رنگارنگي زيبايي را دارا مي باشد: لهجه ترکهاي شاه سون، ترکهاي غير شاه سون در کنار لهجه باستاني ترکي خلجي در ناحيه خلجستان (مابين قم و تفرش) و همچنين لهجه خاص شهرهاي خنداب و شهرستان بهار و نیز روستاهاي اطراف خمين و محلات (شهرها و روستاهاي قورچي باشي، چنار و ...) تنوع لهجه(ترکي) خاصي به اين محيط داده است.

اشعار و داستانهايي که توسط آشيقهای این محیط خوانده مي شود عبارتند از: داستان کوراوغلو، شاه اسماعيل، اصلي و کرم، سيدي و پري، اسعد نظام، تيليم خان و مهري، خسته قاسم، مأذون قشقايي، مهجور خندابي، آشيق رضعلي، تورکمان محمود، آشيق رضا بهاري و ... . در خصوص حكيم تيليم خان علاوه بر اينكه اشعار پر محتواي ايشان زينت بخش مراسم آشيقي بوده، داستان عاشقانه مهري و تيليم خان نيز توسط آشيقها نقل مي گردد. معمولاً آشيقي كه از تيليم خان بيشتر بداند، همان قدر استادتر است.

مانند همه جاي آذربايجان، در اين محيط نيز هنر آشيقي نسل به نسل از گذشتگان دور به اين دوره رسيده است. ضمن اداي احترام به آشيقهاي از دنيا رفته( اسماعيل شاهمرادي، محمد حسن هنرمند و ...) قابل ذکر است که امروزه آشيقهاي باتجربه نظير: استاد مسيح الله رضايي، استاد گونش(علي رمضاني)، استاد حيدر محمودي، غياث جباري، بالاخان دانش بيات، حسين علي حسيني، تقي محيط، رمضان باقي، محمدعلي صحرايي در کنار آشيقهاي جوانتري چون: نادر رنجبر، مهدي صدري، علي ولدخاني، کاظم مشهدي، محمد خانکي، اکبر غلامي،حسن دژم و ... نقش به سزايي در شکوفايي اين هنر اصيل در محيط مورد بحث دارند. طبق نوشته¬هاي دكتر قافقازيالي در كتاب ايران توركلري آشيق محيطلري در اين محيط تعداد چهل آشيق به هنر آشيقي مشغول ميباشند كه با افزودن اسامي جوانهاني كه در سالهاي اخير به اين حرفه روي آورده اند تعداد آنها به بيش از پنجاه نفر خواهد رسيد. از اشخاصي كه اقدام به معرفي هنر آشيقي و آشيقها در اين محيط نمودهاند مي توان به مرحوم دكتر علي كمالي، مهران بهاري، سيدحيدر بيات، دكتر علي قافقازيالي، جواد دربندي، آشيق گونش(علي رمضاني) و ديگران اشاره نمود. مقالاتي در معرفي شعرا و آشيقهاي منطقه نيز ازاين قلم در وبسايتهاي آلمايولو و حكيم تيليم خان منتشر شده است.[5]

کاربرد کلمه اوزان در مرغئي:

آقاي مهرعلي احمدي(در سال 87 پنجاه ساله) از اهالي مرغئي ساکن تهران از قول مادر بزرگ مرحومه اش خانم گول صنم که طبع شعري نيز داشته است نقل مي کند که ايشان در جريان يک موضوع خانوادگي که يکي از پسرانش با دختري ازدواج مي کند، مرحومه گول صنم باجي اعتراض خود را به اين ازدواج با سرودن في البداهه اين دوبيتي ابراز مي دارد:

ائمميزه اوزان گلير
پرگاروموز پوزان گلير

ياخچوموزو يامانوموز
آسگونلو دفترينده يازان گلير.[6]

آقاي احمدي با نقل موضوع فوق اوزان را "آشوق" معني نمود.[7]

آشيقها معمولا پيام آورزندگي مي باشند. هر جا آشيق مي نوازد آنجا پر است از عشق و عرفان و زندگي. آشيقها تمام تجربيات تلخ و شيرين يک ملت را از گذشته هاي دور به نسل جديد منتقل مي کنند. گاهي حتي تک مصرعي که از زبان آشيق خارج مي شود يک دنيا تجربه و حکمت در آن نهفته است: ائله گئد گلگينن يول اينجيمه سين.

با آرزوي رسيدن كليه اوزانهاي ما به آنچه كه مستحقش هستند.
--------------------------------------------------------------------------------

[1] - ايران تورکلري آشيق محيطلري- دوکتور علي قافقازيالي-2006- ارزوروم- تورکيه- اثر افست يايين ائوي
[2] - در استان تهران علاوه بر مناطق غربي مانند شهريار و ساوجبلاغ و ... در مناطق شرقي مانند فيروزکوه نيز روستاهاي ترک زباني مانند گدوک، توروت، سرانزا و ... وجود دارد. در بخش طالقان نيز روستهايي مانند ميناوند ترک زبانند.
[3] - در استان مرکزي علاوه بر شهرهايي مانند ساوه، شهرستان زرنديه، شازند، کميجان و ... در شهرستانهاي جنوبي استان مانند خمين و محلات نيز روستاهاي بيشمار ترک زبان يافت مي شوند. مانند روستاي بزيجان محلات، دهستان حمزه لو و بخش قورچي باشي خمين.
[4] - مقاله مسأله آذربايجان به صورت راست و حسيني- سيد حيدر بيات- وبسايت آلما يولو: www.hbayat.com
[5] - www.hbayat.com و www.tilimxan.blogfa.com
[6] - آسگون(آسقين) نام طايفه اي در مرغئي مي باشد.
[7] - نوروز 1387- نقل از آقاي مهرعلي احمدي-مرغئي-ساوه

2009-09-25T01:52:00.000-07:00

دعاي باران در ملارد آزربايجان- استان تهران

http://malardiha.blogfa.com/cat-141.aspx

در زماني که نيامدن باران مردم را نگران ميساخت، اشعاري ساده و بي بيرايه به زبان فارسي يا ترکي توسط زنان ملارد زمزمه ميشد که عموماً با انجام کارهاي روزانه همچون پختن نان، شير دوشي گوسفندان، نظافت خانه، پختن نان و آماده نمودن غذاي اهل منزل همراه بود. اين اشعار اکنون از خاطرهها رفته و به فراموشي سپرده شده است.

از جمله سروده هايي که همراه با انجام کارهاي روزانه بمانند دعا خوانده مي شده:

تانـري بيـزه لطف ايله
ياغيشده يوخ، وار ايله
قوجـه لره عمـور ور
جوان لري شاد ايله
بيز بندهيوخ، گنهکار
اوشاقلارا رحم ايله

[ترجمه: خدايا به ما لطف کن؛ باران نيست، هوا را باراني کن؛ به پيران عمر طولاني بده؛ جوانان را شاد کن؛ ما بندگان گنهکاري هستيم؛ اما تو به کودکان ما رحم کن].

و يا اين ترانه ساده که کودکان در بازی هاي کودکانه خود مي خوانده اند:

خدا خداجون بارون کن
بـارون بي  پـايـون کن
آب، رو زميـن روون کن
درختـــارو جـوون کن
بهار اومده شنگه نيست
قزياغي و پونه نيست

زنان و کودکان روستايي ملارد، با خواندن ترانه‌ هايي از اين قبيل، جاري شدن باران را انتظار مي کشيدند و خداوند به پاکي قلب آنان ، باراني زلال از الطاف الهي خود را به آنان هديه مي داد.

2009-09-25T01:51:00.001-07:00

مراسم چمچه خاتون در ملارد آزربايجان-استان تهران

هنگامي که مدتي باران نمي باريد و احتمال خطر کم آبي مزارع و باغات را تهديد مي کرد، شماري از خانوادهها جمع شده، بچههاي خود را براي برگزاري مراسم چمچه خاتون آماده ميکردند. ابزار مورد نياز براي اين مراسم عبارت بود از:

١. يک قاشق بزرگ چوبي که به آن «چمچه» گفته ميشد.

٢. دوختن و فراهم نمودن عروسکي پارچهاي.

پس از اين که عروسک آماده ميشد، قسمت پهن چمچه را در لباس عروسک قرار داده، آن را به شيوهاي خاص ميدوختند تا چمچه از عروسک جدا نشود و سپس دستهي چمچه را در اختيار کودکان قرار ميدادند تا مراسم را اجرا نمايند.

نکته قابل توجه در چهره سازي اين عروسک اين بود که زناني که چهرهي عروسک را سوزن دوزي ميکردند، تلاش عمدهي خود را در زشت و عبوس نشان دادن عروسک به کار ميبردند و اين شايد نشان و نمادي از چهرهي خشن و عبوس خشکسالي بوده باشد.

وقتي چمچه خاتون در دست کودکان قرار ميگرفت، آنان به صورت گروهي در کوچه پس کوچههاي ملارد و کردآباد راه افتاده، با هاي و هوي کودکانه خود، جلوي هر خانهاي که ميرسيدند اين ترانه ترکي را مي خواندند:

چمچه خاتون نه ايستير

اللـه دن ياغيش ايستير

اَلـي قاليـب خميـــرده

بيرجه قاشق سو ايستير

ترجمه: «چمچه خاتون چي مي خواد؛ از خدا باران مي خواد؛ دستش مونده تو خمير؛ به اندازه يک قاشق آب مي خواد».

هنگامي که بچه ها جلوي خانه اي مي رسيدند و اين ترانه ترکي را مي خواندند، اهالي خانه در را باز کرده و با کاسه يا پارچ و يا هر وسيله ديگري روي عروسک و بچه ها آب مي پاشيدند. شليک خنده بچه ها و کساني که آنان را مي ديدند بلند مي شد و بچه ها با لباس هاي خيس راه افتاده خود را به جلوي خانه ديگري مي رساندند و دوباره همان ترانه را با صداي بلند مي خواندند و اهل خانه آب بر آنان مي پاشيدند و بدين ترتيب اين ترانه را جلوي درب بيشتر منازل مي خواندند و رسم رايج نيز آب پاشيدن بر روي عروسک و بچه ها بود.

2009-09-21T12:42:00.000-07:00

تفرقه افكني بين دو شهرستان آزربايجاني ملارد و شهريار

شهر ملارد در استان تهران يا استان البرز؟

کرج در آينده اي نزديک تبديل به استان خواهد شد و شايد هم استاني به نام البرز 

http://malardiha.blogfa.com

moin.mehrabi@yahoo.com

در سال 1385 رشيد جلالي جعفري نماينده کرج در دوره هفتم خبر از اين داد که استان شدن کرج قطعي است و سپس همين نماينده در حاشيه جلسه علني مجلس در روز 5 شنبه 7 ارديبهشت 1385 به بيان اين مطلب پرداخت كه بحث مستقل شدن كرج از استان تهران از مدتها پيش مطرح بوده و احتمالاً تبديل شدن كرج به استان، در قالب لايحه به مجلس تقديم خواهد شد.

http://www.karajiha.ir/forums/viewtopic.php?t=1305

دو سال و نيم پس از آن، فاطمه آجرلو نماينده دوره هشتم کرج در مجلس، در تاريخ 13 مهر 1387 در سخنراني خود در مسجد صاحب الزمان شهرک اهري فرديس خبر داد که:

طرح تاسیس استانی جدید در غرب تهران اخیراً به صحن مجلس آورده شده است. بر این اساس طرح و نقشه این استان که شهرستان های غرب استان تهران را شامل می شود در دست بررسی قرار گرفته است.

آجرلو گفت: در صورت تاسیس این استان، شهرستان های ساوجبلاغ، نظرآباد، شهریار، رباط کریم و کرج در جغرافیای سیاسی و اجتماعی آن قرار خواهند گرفت.

http://www.jkaraj.net/Pages/shownews.asp?Num=1203&Page=Political

و بالاخره اين که روزنامه دنياي اقتصاد در تاريخ 21 مهر 1387 به نقل سايت تحليلي خبري عصر ايران خبر داد:

«به گزارش خبرنگار عصرایران نقشه استان البرز توسط وزارت کشور و سازمان جغرافیایی آماده شده و بعد از تکمیل نهایی به هیئت دولت ارجاع داده خواهد شد.

بر اساس اطلاعات رسیده به عصرایران تا کنون شهر های کرج، گرم دره، فردیس، مشکین دشت، ماهدشت و اشتهارد نامشان در استان البرز قطعی شده است.

استان البرز در قالب طرح جامع استان شدن غرب استان تهران مطرح شده و گفته می شود وزارت کشور در حال نهایی کردن این طرح است».

- - - - - - - - - -

حال بايد ديد، جايگاه ملارد در کدام استان خواهد بود؟ آيا تبديل شدن کرج به استان و قرار گرفتن ملارد در اين استان براي شهري چون ملارد مزيت خواهد بود، يا همانند قرار گرفتن ملارد در زير پوشش شهريار که در طي دو دهه، نوعي عقب ماندگي فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي را براي اين شهر در پي داشته، ارمغان ديگري نخواهد داشت.

آنچه مسلم است اين که، شهر ملارد بايد ابتدا و پيش از هر چيز، تبديل به شهرستان شده و از استيلاي اداري شهريار رهايي يابد تا بتواند بالندگي و شکوفايي خود را به دست آورد؛ چيزي که همواره از اين شهر دريغ شده و به همين دليل نيز همواره پر و بال آن را قيچي کرده اند.

به نظر مي رسد، هنگامي که ملارد تبديل به شهرستان شود، ديگر چندان فرقي نخواهد داشت که در استان تهران قرار گيرد يا استان البرز. زيرا فاصله تا استان شدن اين شهرستان و اين که بخواهند به همين گناه بر سرش بکوبند خيلي زياد است.

2009-09-21T12:39:00.000-07:00

کودکان ملاردی در صورت تکلم به ترکی توسط مدیر و ناظم تنبیه می‌شدند

http://siyamek.blogspot.com/

ساکنان ملارد قدیم بیشتر به ترکی حرف می‌زدند. از این‌رو هنگامی که نخستین مدرسه ابتدایی ملارد افتتاح گردید چنان‌که کودکی با همکلاسیهای خود به ترکی حرف می‌زد توسط آموزگار یا ناظم مدرسه تنبیه می‌شد. اکنون نیز اهالی ملارد به دو زبان فارسی و ترکی صحبت می‌کنند...

اولين دبستان ملارد موسوم به «دبستان شماره 56 ملارد»
چون از سال1317 براي مخارج دبستان ابتدايي ملارد بودجه‌اي تخصيص يافته بود؛ کلاس اول نظام جديد براي نخستين‌بار در مهرماه سال1317 در خانه حاج غلامرضا افشار داير گرديد.

2009-08-11T23:15:00.000-07:00

عئلمه‌ددین کرجده کونسئرت وئره‌جه‌ک

http://www.siyamek.blogspot.com/

خبرلره گؤره(+،+) عئلمه‌ددین ایبراهیموو(علم‌الدین ابراهیموف/Elməddin İbrahimov) آیین 8 و 9و گئجه ساعات 9دا کرج‌ده کونسئرت وئره‌جه‌ک.

موسیقی اولدوزوموز عئلمه‌ددین ایبراهیموو 11 یاشیندادیر. 2009 موغام یاریشماسیندا بیرینجی اولان عئلمه‌ددین ایندییه کیمی نئچه اوروپا اؤلکه‌سینده کونسئرت وئریب. عئلمه‌ددین کرجدن سونرا تبریز و اورمیه‌ده ده کونسئرت وئره‌جه‌ک.

قیسمه‌ت اولسا جومعه گئجه‌سی اورادایام.

یئر: کرج، قزوین خییاوانی(شهید بهشتی)، سیپاه(آجرلو) مئیدانی و طالقانی دؤدیولونون آراسی، "شهیدان نژادفلاح" سالونو
بیلی قییمه‌تی: 15000، 25000 و 30000 تومه‌ن
ّبیلیت آلماق اوچون "ققنوس" موسیقی مرکزی ایله باغلانتی قورون.
تئلئفونلار: 22728007-22738007

2009-08-11T22:51:00.001-07:00

اجراي اشعار حكيم تيليم خان در چهاردهمين جشنواره بين المللي آييني- سنتي تهران

http://tilimxan.blogfa.com/post-90.aspx

بسمه تعالي

در جشنواره بين المللي آييني سنتي در مجموعه تئاتر شهر پارك دانشجوي تهران، توسط نمايندگان موسيقي از استانهاي همدان- مركزي- قم و تهران(شهريار)شعري از حكيم تيليم خان ساوه اي با اجراي آشيق ها: حسين علي حسيني و نصرت الله زرگر با همراهي بالابان: محمد جعفري در تاريخ ۱۱/۵ /۱۳۸۸ در ساعت ۹ شب اجرا گرديد. در اين برنامه شعر زيباي مباحثه مؤو و قويون(درخت مو و ميش) به زبان تركي به همراه توضيح فارسي آن و همچنين آهنگ محلي " جانيم اينچه بئل ياواش گل" نيز توسط گروه مذكور اجرا گرديد و مورد استقبال حاضرين واقع شد. در اين مراسم جمعي از محققين فرهنگ استانهاي ياد شده نيز حضور داشتند.

ايلگيلي لينك لر:

http://siyamek.blogspot.com/2009/08/mov-ile-qoyunun-deyismesi-sehnelendi.html

http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=796681

http://www.iranseda.ir/old/showfullitem/?r=157699

2009-08-11T22:29:00.000-07:00

استان جديد آزربايجاني: البرز

با تقسيم استان تهران به دو استان تهران و البرز، اراضي آزربايجان و يا منطقه ترك نشين شمال غرب كشور بين ١٣-سيزده استان جدا از هم وابسته به مركز، تجزيه مي شود. با تشكيل استان جديد البرز كه داراي اكثريت مطلق جعميتي ترك خواهد بود، تركان در استان تهران تبديل به اكثريت نسبي خواهند شد.

احمدي نژاد در نشست خبري اعلام کرد:
استان البرز به مرکزيت کرج تشکيل مي‌شود

جام جم آنلاين: رييس جمهور با اعلام اينکه در دومين دور سفر استاني هيات دولت به استان تهران 320 مصوبه براي عمران و آباداني هر چه بيشتر استان تهران به تصويب هيات دولت رسيد، خبر داد که در جلسه هيات دولت تصويب شد که استان البرز به مرکزيت کرج تشکيل شود.

به گزارش ايرنا، دکتر محمود احمدي‌نژاد عصر شنبه در نشست خبري با خبرنگاران اظهار داشت: در طولاني‌ترين نشست هيات دولت که بيش از 7 ساعت به طول انجاميد دولت 320 بند مصوبه را براي عمران و آباداني استان تهران به تصويب رساند.

وي همچنين اظهار داشت: دولت 156 ميليارد تومان براي اشتغالزايي و طرح‌هاي خوداشتغالي در استان تهران تصويب کرد و همچنين مصوب شد براي ساخت شهرک‌هاي پيشرفته و نوين تا محدوده 120 کيلومتر که قبلا وجود داشت برداشته شد.

همچنين در جلسه هيات دولت تصويب شد که استان البرز به مرکزيت کرج تشکيل شود و قرار است دولت اين لايحه را به مجلس شوراي اسلامي تقديم کند.

2009-08-11T22:28:00.000-07:00

دو شهرستان آزربايجاني جديد

با ابلاغ وزير كشور؛ قدس و ملارد شهرستان شدند

جام جم آنلاين: صادق محصولي در نامه‌اي به استاندارتهران مصوبه دولت مبني بر ارتقا دو شهر قدس و ملارد به شهرستان را ابلاغ كرد.
به گزارش فارس، صادق محصولي وزير كشور در نامه‌اي به استاندار تهران با اشاره به مصوبه مورخ21 ارديبهشت ماه 88 هيأت محترم وزيران مبني بر ايجاد شهرستان‌هاي جديد قدس و ملارد را ابلاغ كرد .

وي در اين ابلاغيه از استاندار تهران خواسته است كه با توجه به قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري و آئين نامه اجرايي آن اقدام لازم در اين خصوص معمول را دارند .

هيئت وزيران در جلسه مورخ 21 ارديبهشت ماه خود بنا به پيشنهاد وزارت كشور با ايجاد شهرستان قدس به مركزيت شهر قدس كه با ساختار تقسيماتي بخش مركزي شامل دهستان‌هاي هفت جوي و دانش با درجه تراكمي زياد در مجاورت جاده تهران – كرج ، راه آهن تهران – تبريز قرار گرفته است را بررسي و مورد موافقت قرار داد.

همچنين بر اساس اين مصوبه شهرستان ملارد به مركزيت شهر ملارد از تركيب بخش هاي مركزي و صفادشت در تابعيت استان تهران تشكيل خواهد شد.

2009-07-08T15:00:00.000-07:00

انتقال دو فعال بازداشتی آذربایجانی در اسلامشهر به بند ۲۰۹ زندان اوین

بهنام شیخی و محمود اجاقلو از فعالین مدنی آذربایجانی در اسلامشهر که روز سه‌شنبه ۱۹ خرداد ۱٣٨٨توسط مامورین اداره اطلاعات تهران بازداشت شده بودند به بند ۲۰۹ زندان اوین انتقال یافته اند.

بهنام شیخی و محمود اجاقلو از فعالین مدنی آذربایجانی در اسلامشهر که روز سه‌شنبه ۱۹ خرداد ۱٣٨٨توسط مامورین اداره اطلاعات تهران بازداشت شده بودند به بند ۲۰۹ زندان اوین انتقال یافته اند.

به گفته منابع نزدیک به خانواده شیخی، پس از پیگیریهای مکرر برای اطلاع از وضعیت بهنام شیخی، معاونت دادسرای امنیت تهران قاضی فلاح در گفتگو با برادر این فعال آذربایجانی خبر از انتقال وی به بند ۲۰۹ زندان اوین جهت انجام تحقیقات بیشتر داده است.

علاوه از این ماموران اداره اطلاعات روز شنبه ۲۳ خرداد ۸۸ با مراجعه به منزل شیخی ضمن تفتیش منزل و مغازه، پولهای موجود در گاو صندوق مغازه را که روی بعضی از آنها شعارهای در رابطه با حقوق زبانی آذربایجانیها نوشته شده بود و همچنین کتابها و وسایل شخصی وی را با خود برده اند.

بهنام شیخی پیش از این نیز در ۲۳ آبان ۸۷ و در جریان مراسم بزرگداشت سردار ملی ستارخان در شهر ری بازداشت و پس از یک روز به قید ضمانت از زندان آزاد شده بود.

گفتنی است این فعالین آذربایجانی از حق ملاقات با خانواده و وکیل محروم بوده و علیرغم پیگیریهای مکرر خانواده، مسئولین قضایی از دادن اجازه ملاقات به آنها خودداری می نماید.

شایان ذکر است که تحصیل به زبان مادری و اجرای اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی ایران یکی از خواسته های آذربایجانیهاست اما طرح این خواسته باعث دستگیری بسیاری از فعالین مدنی در سالهای اخیر شده است.

2009-07-08T14:58:00.000-07:00

بازداشت دو تن از فعالین مدنی آذربایجانی در اسلامشهر

جمعه, 06/12/2009 - 08:00 — Anonymous

بهنام شیخی و محمود اجاقلی دو تن از فعالین مدنی آذربایجانی در اسلامشهر روز سه‌شنبه ۱۹ خرداد ۱٣٨٨توسط مامورین اداره اطلاعات تهران بازداشت و به بازداشتگاه دفتر پیگیری وازارت اطلاعات منتقل شدند.

بازداشت این افراد در رابطه با دیوار نویسی و نوشتن شعاری با مضمون "خواسته آذربایجانیها: اجرای اصل ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی" در سطح محلات اسلامشهر در قالب تبلیغات انتخاباتی ستاد انتخاباتی میرحسین موسوی صورت می پذیرد.

نزدیکان خانواده شیخی می گویند بهنام شیخی طی تماسی تلفنی با خانواده در روز پنجشنبه ۲۱ خرداد از خانواده خواسته است تا در صورت مراجعه مامورین مهر و کلیشه دیوار نویسی با مضمون درخواست اجرای اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی و همچنین لب تاپ وی را به مامورین تحویل دهند.

به گفته همین منابع مامورین اداره اطلاعات تهران روز سه شنبه طی تماس تلفنی با بهنام شیخی از وی خواسته بودند تا خود را به دفتر پیگیری وزارت اطلاعات در خیابان ولیعصر تهران معرفی نماید اما وی ضمن رد احضار تلفنی، درخواست ارسال احضاریه کتبی با مهر و امضا قاضی را نموده بود.

ساعتی چند پس از این بحث تلفنی، مامورین با مراجعه به مغازه بهنام شیخی وی را دستگیر کردند.در این حین حیدر شیخی برادر وی از مامورین می خواهد تا حکم جلب خود را نشان دهند که مامورین اقدام به ضرب و شتم وی می نمایند.

همچنین مامورین امنیتی محمود اجاقلو یکی دیگر از فعالین مدنی آذربایجانی را به اتهام فیلمبرداری از صحنه بازداشت بهنام شیخی و ضرب و شتم برادرش بازداشت کردند.

چندی پیش نیز بهنام شیخی در جریان مراسم بزرگداشت ستارخان در شهر ری در ۲۳ آبان ۸۷ بازداشت و پس از یک روز بازداشت به قید ضمانت از زندان آزاد شده بود.

شایان ذکر است که تحصیل به زبان مادری و اجرای اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی ایران یکی از خواسته های آذربایجانیهاست اما طرح این خواسته باعث دستگیری بسیاری از فعالین مدنی در سالهای اخیر شده است.

Two Azerbaijani Activists Arrested in Eslamshahr

12 June 2009

Azerbaijani activists Behnam Sheykhi and Mahmud Ojaghli were detained on June 9, 2009 by Tehran Ministry of Intelligence (Ettelaat) officers in Eslamshahr and then transferred to an Ettelaat detention facility.

Behnam Sheykhi was arrested for spraypainting slogans that read "Azerbaijanis Demand the Application of Articles 15 and 19,” on the walls of various buildings, including those of the Musavi campaign headquarters in Eslamshahr. The slogan refers to the articles in the Iranian Constitution that guarantee equal rights and liguisitic freedom, which Musavi has thus far promised to implement.

According to Sheykhi’s family, after learning of his activity, Ettelaat officers of Tehran called Sheykhi on June 9 and summoned him to the Ettelaat office in Vali-Asr Street. Sheykhi, however, refused and demanded a written summons signed and stamped by a judge. After the phone call, the intelligence officers then went to Sheykhi's shop to arrest him. When his brother Heyder Sheykhi demanded they show him a warrant, he and Behnam were severly beaten. Behnam Beykhi was then taken into Ettelaat custody.

In the hayday, Mahmud Ojaghli, an Azerbaijani rights activist, videotaped the assault. He too was beaten and arrested.

Sheykhi's family members reported that Sheykhi called them on June 11 and claimed that Ettelaat officers wanted to confiscate his laptop and the stencil that Sheykhi was using to paint the slogans. He told them to hand the items over should intelligence officers come to his home.

Behnam Sheykhi was arrested once before on November 13, 2008 during a Sattar Khan Remembrance Day ceremony and released on bail the next day.

İn recent years, Azerbaijani activists have become more outspoken in demanding the implementation of articles 15 and 19 of the Iranian Constitution and many have been arrested for this cause.

Detention of Protesters Against Khatami Continue in Iranian Azerbaijan

12 June 2009

Tens of Azerbaijani activists are still in custody after more than two weeks of detention by Iranian intelligence officials.

Activists were arrested after publicly protesting a video that emerged on the internet showing former President Mohammad Khatami insulting ethnic Azerbaijanis. In the backlash, hundreds of Azerbaijani student activists poured into the streets to demand a formal apology from Khatami.

Scores more were arrested on May 22 and 25 during speeches by Presidential hopeful Mir-Hossein Musavi in Bagh Shomal Stadium in Tabriz. Iranian security officers attacked and injured many protesters who were chanting Azerbaijani language rights slogans and also criticizing Khatami.

University professor Alireza Farshi, Ferdin Muradpur, Mortaza Muradpur, Hakam Muradpur, Ali Eslami, Asghar Chamani, Mohsen Golestan, Sejjad Gharabaghli, Tabriz University student Arash Asheghi, Armin Shakeran Vahi, Ali Sadeghi, Ali İraj, and Rasul and Naser Badali are among those who remain imprisoned.

In a statement made by Ali Sima Didar, the spouse of detained activist Ali Reza Farshi, it was announced that little information is known about Farshi’s health. She has received only one phone call from him after 18 days in prison. Farshi’s lawyer Abbas Jamali reports that that Judge Hashemzade, who is responsible for Farshi’s file, will not allow him to contact Farshi.

Another Azerbaijani activist, Fardin Muradpur who was among those wounded and arrested in Tabriz, is reportedly in grave health.

Recently, Amnesty International published an article about the human rights situation in Iran in the run-up to the presidential election. The article stated that more than 15 activists were wounded and arrested in Tabriz while many others were captured in Urmia and Meshkinshahr.

Amnesty International's Report:
http://www.amnesty. org/en/library/ asset/MDE13/ 053/2009/ en/4e086bc7- ca74-4200- ac60-fd6cd1f0b08 1/mde130532009en .html

For more information contact:

Fakhteh Zamani - President, Association for Defense of Azerbaijani Political Prisoners in Iran - ADAPP
+;1-604-677-2524
info.adapp@gmail. com
www.adapp.info
www.savalansesi. com

2009-06-02T14:39:00.000-07:00

آذربايجانين اونودولموش و غريب بؤلگه لري)همدان، قزوين، زنجان و مركزي اوستانلار(

ساوالان هالماتانلي

بيلديگينيز کيمي 85 ايل بوندان اؤنجه فارس حاکيمييتي ايراندا ايش اوستونه گلير و ايران مملکتينده ياشييان غئير فارس اينسانلار اؤزلليکله تورکلر، فاشيستي سيياست لره معروض قاليرلار . فاشيستي سيياست لر اساسيندا آذربايجان ايالتي تجزييه اولور و اوندان نئچه بؤلگه آيريلير. آذربايجانين تجزييه سي ياواش ياواش و چئشيتلي شکيل لرده قاباغا گئدير و بو گونه قدر آذربايجان نئچه اوستانا تجزييه اولونوب کي عيبارتدير: باتي آذربايجان، دوغو آذربايجان، اردبيل، زنجان ، همدان، قزوين و مرکزي اوستانلار. آذربايجانين بير پارا شهرلريده او بيري اوستانلارا وئريليب کي اؤرنک اولاراق آستاراني آد آپارماق اولار.گونئي آذربايجان ميللي حرکتي قئيد اولونموش بؤلگه لرين بير سيراسيندا فاشيستي سيياست لره قارشي موباريزه يه باشلاييب و بو گونه قدر اؤنملي و گؤزه گلين نتيجه لره چاتيب آما ايستر- ايسته مز بير سيرا بؤلگه لرده اونودولوب . اونودولموش بؤلگه لرده (همدان،زنجان و قزوين و مركزي اوستانلار) آشاغيدا قئيد اولونان يوللار اؤنر وئريلير.

1- هر ايل همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لرينه اؤزل بير هفته ايختيصاص وئرينسين کي همدان هفته سي،زنجان هفته سي ، قزوين هفته سي و مركزي اوستان هفته سي آدلانسين. بو اؤزل هفته لرده سيته لر ، وئبلاقلار، كلوب لار و باشقا اينتئرنئت ساحه لري قئيد اولونان بؤلگه لري مئحورييتده قويسونلار و چاليشسينلار تا بو اونودولموش بؤلگه لرين تاريخ ، فرهنگ ، اقتصاد و... مسئله لرينه اؤنم وئريب و اونلاري آرتيخراق تانيدديرسينلار.

2 - قئيد اولونموش بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه تعريف اولونسون.بيلگي سايار ايشينده چاليشانلار، قئيد اولونموش بؤلگه لره و آذربايجانين باشقا بؤلگه لرين هر بيرينه اؤزل بير سيمگه طرراحليق ائله سينلر. بو سيمگه اولا بيلر كي هر بؤلگه نين بير گؤرملي يئري يا آدليم شخصييتلريندن بيري يا نئچه سي يا بونلارين تركيبي اولسون. بو سيمگه آذربايجان بؤلگه لرينه اؤزل بير كيمليك و اؤزلوك ياردا بيلر.

3 - همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگه لريني آرتيخراق تانيدديرماق اوچون اؤيرنجي درگيلرينده اؤزل سايلار چيخماليدير. آذربايجانين چئشيتلي بؤلگه لرينده چيخان اؤيرنجي درگي لري بو قونويا اؤنم وئرملي ديرلر نيسه بيلي يوردلاردا اولان اؤيرنجي لره اويانيش وئرمك بيزيم بيرينجي ايشيمزدير.اگر بير جامعه نين اؤيرنجي لري بير قونودا اويانسا ، بالا بالا جامعه ده ياشييان باشقا اينسانلاردا اوياناجاق و بو مسئله نين اؤنمي ني دوشونجكلر.

4- همدان ، زنجان ، قزوين و مركزي اوستان لاريندا اولان بيلي يوردلارلا گوجلو ايلگي قورولماليدير. بيلديگينيز كيمي قئيد اولونموش بؤلگه لرده تكجه زنجاندا بير پارا گؤزه گلين اؤيرنجي حركاتي گؤرونور. ميللي حركتده اولان اؤيرنجي لر تحصيل لرينه داوام وئرمك اوچون ائلييه بيلرلر قئيد اولونان بؤلگه لرين بيلي يوردلاريني اولوييتده قويالار. مثلا ليسانس ، يوكسك ليسانس و... مقطع لرين ايدامه وئرمك اوچون قئيد اولونان بؤلگه لره گئده لر.يا اوردا اولان اؤيرنجي لرله ايلگي قوروب و اوردا بير پارا فرهنگي ايشلر يولا سالالار. مثلا كولترل سرگيسي يا آذربايجان كانسرتي قورماق و بو كيمي ايشلر.

5- همدان،زنجان ، قزوين و مركزي بؤلگلرينده ايشلري ياخجي قاباغا آپارماق اوچون ايش تيملري تشکيل تاپماليدير.

6- قئيد اولونموش بؤلگه لره اينتئرنئت ساحه سينده اؤزل وئبلاقلار و وئب سايتلار يولا دوشملي دير.

7- آذربايجان ميلتين تشويق ائده ک تا بايرام اَييام لاريندا قئيد اولونموش بؤلگه لره سفر ائده لر.بو آماجا يئتيرمک اوچون ايسفند آييندا رئکلاملار اولماليدير.

8- قئيد اولونموش بؤلگه لرده چئشيتلي اَيياملاردا اؤزلليکله بايرام اَيياملاريندا کيتابلار، درگيلر و... تؤهفه اوچون ياييلماليدير. يوخاريدا دئييلن ايشلر تكجه بير پارا اؤنرلردير كي يازانين ذئهنينه يئتيريب . باشقا اؤنرلر بونلاردان داها گؤزل و فايدالي اولا بيلر. موباريزني قاباغا آپارماق اوچون لازيمدير آذربايجانين تبريز و اورمو كيمي بؤلگه لرينده حاكيمييتين فيشارين آزالداق و آسيميله اولان بؤلگه لرده مثلا قزوين ده فرهنگي موباريزه ني گوجلو شكيلده باشليياق.

بو مقاله نين گلجك ده داوامي اولاجاق!!!

2009-06-02T14:37:00.000-07:00

فعالین هویت طلب ترك فضای میتینگ «موسوی» در اسلامشهر آزربايجان را تغییر دادند

میللی حرکت سه شنبه ۱۲ خرداد ۱۳۸۸:
تـئهران اوشاقلاری- آفتاب اسلامشهر: تعدادی از فعالین هویت طلب با شرکت در میتینگ انتخاباتی میرحسین موسوی در شهر تورک نشین اسلامشهر، جو این تجمع را تغییر دادند.

عصر روز یکشنبه 10 خردادماه جاری، دهها فعال هویت طلب با حضور در محل سخنرانی میرحسین موسوی در حسینیۀ حضرت ابوالفضل این شهر و قرار گرفتن در صفوف جلو و بدست گرفتن پلاکاردهایی با مضمون شعارهای ملی از جمله «تورک دیلی رسمی اولسون» ، «تورک دیلینده مدرسه/ اولمادلیدیر هرکسه» ، «آذربایجان اویاقدی/ اؤز دیلینه دایاقدی» و ... نظر حاضرین و بخصوص میرحسین را به خود جلب نمودند.

میرحسین که تا دقایقی به فارسی سخنرانی میکرد با دیدن این پلاکاردها و خیره شدن بر آنها، خود را ملزم به سخنرانی به زبان تورکی دانسته و نیمۀ دوم سخنرانی خود را به تورکی ادامه داد. در این موقع حاضرین که حدود 90 درصد را تورکها تشکیل میدادند و غالباً از جوانان بودند با کف زدن و سوت و هورا میرحسین را بخاطر بیانات تورکی تشویق کردند و شعارهایی تورکی سردادند.

2009-05-29T18:39:00.000-07:00

مراسم سخنرانی محمد خاتمی در مسجد یزدیهای تهران با اعتراض تورکهای آذربایجان روبرو شد

میللی حرکت جمعه ۸ خرداد ۱۳۸۸:

پنج شنبه شب 7/3/88 مراسم سخنرانی سید محمد خاتمی رییس جمهوری سابق و یکی از حامیان اصلی میر حسین موسوی در مسجد جامع یزدی ها واقع در بلوار مرزداران صحنه اعتراض ترک زبانان تهران بود. این مراسم پس از برپایی نماز و سخنرانی برخی از مسئولین اسبق استان یزد در حمایت از میرحسین موسوی با حضور بیش از 3000 نفر برگزار گردید.

با شروع سخنرانی سید محمد خاتمی تعدادی از ترک زبانان حاضر در اعتراض به اهانت ایشان به مردم آذربایجان پلاکاردهایی با مضامین «خاتمی، خجالت خجالت»، «هارای هارای من تورکم»، «مرگ بر آپارتاید»، «گفتگوی تمدنها؟!!» و ... به نمایش گذاردند.

اعتراض مدنی آذربایجانی ها باعث مکث چند لحظه ای خاتمی شد.

برخی از حضار و انتظامات مراسم اقدام به ضرب و شتم معترضین نمودند که با آرامش پلاکاردها را بالای سر خود گرفته بودند.

پس از دقایقی درگیری و کشمکش با خروج آذربایجانی ها با شعار "هارای هارای من تورکم" از مسجد، سخنرانی سید محمد خاتمی به صورت نیمه تمام به پایان رسید.

گفتنی است که در روزهای اخیر و با پخش فیلم اهانت آمیز خاتمی به تركها و آذربایجانی ها، دانشگاه های تهران شاهد برپایی تجمعات بوده و در مراسم سخنرانی میرحسین موسوی در شهرهای تبریز و ارومیه نیز اعتراضاتی به این مورد انجام گرفته بود که به دستگیری بیش از 20 نفر انجامید.

به فیلم این حادثه توجه فرمایید:

http://www.4shared.com/file/108422313/397dfd6b/MVI_3605.html

2009-05-26T13:14:00.001-07:00

مجمع آذری های مرکز نشین- یاشار ولی زاده اسکوئی

۵ خرداد ۱۳۸۸ | دیدگاه ها (0) | بازتاب ها (0) | چاپ اين مطلب
آزاد تبریز- متاسفانه در جوامعی که خلأ احزاب وجود دارد، در آستانه انتخابات انجمن، مجمع و گروهها همچون قارچهایی با باران بهاری سر بر افراشته و در عمر کوتاهشان وارد جریانات سیاسی می‌ شوند و معمولاً تا دورهٔ بعدی انتخابات خبری از این مجامع به گوش نمی‌‌رسد. مجمع آذری زبانهای ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست.

افراد معلوم الحوال این مجمع همه به نوعی ورشکسته های سیاسی انتخابات سال ۸۴ ریاست جمهوری می‌‌باشند که به دلیل حمایتشان از آقای هاشمی‌ رفسنجانی‌ و عدم موففقیت ایشان از گردونه پستهای دولتی (وزارت، معاون وزیر، رئیس سازمان و …) کنار گذشته شدند.

طی‌ دو دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری سالهای ۷۶ و ۸۰ این مجمع از آقای خاتمی حمایت کرد. اکنون جای سوال این است که دستاوردهای این حمایت برای ملت آذربایجان چه بوده است؟

نخبگان اقوام مختلف در بیانیه های خود دلایل انتخاب و حمایت خود از کاندیدای مورد نظرشان را اعلام می‌‌دارند ولی‌ متاسفانه این مجمع دلایل حمایت خود از آقای مهندس میرحسین موسوی را اعلام نکرده است. آیا ترک بودن ایشان دلیل این انتخاب بوده است؟ آیا مجمع از آقای مهندس موسوی مطالباتی داشتند و ایشان قول بر آورده کردن این خواستها را داده ا‌ند؟

به نظر نگارنده این مجمع به جز اندک آذری نشینهای مرکز، در آذربایجان محبوبیتی ندارد و تنها هدف اعضای آن احراز پستهای دولتی (وزارت، معاون وزیر، رئیس سازمان و …) در صورت پیروزی مهندس میر حسین موسوی می‌‌باشد. اکنون این مجمع سعی‌ در سؤ استفاده از احساسات مردم آذربایجان را دارد و بعد از رد صلاحیت آقای اعلمی این وظیفهٔ روشنفکران آذربایجان است که با حضور فعال خود در صحنه راه سؤ استفاده های احتمالی را مسدود نمایند.

یاشار ولی زاده اسکوئی فعال دانشجوئی آذربایجان

Oyrenci

2009-05-10T22:20:00.001-07:00

درخشش آهنگ "سنگک-مرغئی" از شهريار آزربايجان (استان تهران)
در جشنواره تولیدان سیمای مراکز استانها در استان قزوین آزربايجان

http://qaraguney.blogfa.com/post-5.aspx

نصرت الله زرگر- شهريار-استان تهران-آزربايجان

بسمه تعالی

آهنگ محلی ترکی "سنگک-مرغئی" در شانزدهمین جشنواره موسیقی محلی تولیدات مراکز استانها در قزوین درخشیده و از معصومی فر رئیس صدا و سیمای استان قزوین لوح تقدیر دریافت کرد.

این آهنگ را آشیق نصرت الله زرگر از فعالین فرهنگی منطقه شهریار استان تهران در جشنواره مذکور اجرا نمودند.

لازم به ذکر است که آشیق گونش (علی رمضانی) نیز شعر زیر از اشعار حکیم تیلیم خان را در چهارمین گردهمایی حکیم تیلیم خان با آهنگ مذکور(مرغئی هاواسی) در تاریخ ۲۹/۴/۱۳۸۷ در روستای مرغئی ساوه اجرا نمودند:

سرحد ده حکومت ائدن
عقلی کم لر والی اولماز
داش دگسه قیزیل چاناغا
درجه سی عالی اولماز

نيصفه جامينان مست اوْلان
هرزه دامنه دست اوْلان
عاغلي کماينن دوست اوْلان
خجالتدن خالي اوْلماز

هر بهارين قيشي واردير
هر ناخوشون هوشو واردير
بال ائدهنين نيشي واردير
هر مگسين بالي اوْلماز

سؤزونده کاميل اوْلمايان
چيگنه شماييل سالمايان
علي وصفيني بيلمهين
درويشين جلالي اوْلماز

تيليم, نامرد هم نشينين
پايهسي اوْلماز ايشينين
عاغلي کم اوْلان کيشينين
هئچ مجليسه یولي اولماز

(حکیم تیلیم خان دیوانی - ۱ ص ۱۸۳)

2009-03-10T15:20:00.001-07:00

وقوع زدو خورد میان جوانان نازی آباد با بسیج

میللی حرکت یکشنبه ۱۸ اسفند ۱۳۸۷: سایت ايران خبر: جمعه شب ( شانزدهم اسفند ) درنازي آباد خيابان تولايي تعداد 40 خودرو توسط جوانان به شدت تخريب شد و تعدادي جوان , خيابان منتهي به پارك17 شهريور و بازار دوم نازي آباد را مسدود كردند, اين جوانان چندين بسيجي كه ميخواستند جلوي انها را بگيرند مورد ضرب و شتم قرار دادند.
علي رغم اينكه اداره آگاهي منطقه ي نازي آباد و قسمت ارشاد در همان كوچه و در100 متري اين حادثه بود اما نيروي انتظامي وارد صحنه درگيري نشد .

2009-03-10T15:17:00.001-07:00

نام تورکی یکی از شهرهای تابعه تهران تغییر یافت

میللی حرکت سه شنبه ۲۰ اسفند ۱۳۸۷: هیات وزیران با ایجاد 4 تغییر در تقسیمات کشورى استانهای کهگیلویه و بویراحمد، تهران و خوزستان موافقت کرد.

به گزارش واحد مرکزی خبر ، با تصویب وزیران عضو کمیسیون سیاسى و دفاعى و بنا به پیشنهاد وزارت کشور، روستاى چیتاب مرکز بخش کبگیان از توابع شهرستان دنا در استان کهگیلویه و بویر احمد به شهر تبدیل و به عنوان شهر چیتاب شناخته می ‌شود.

روستاى پاتاوه مرکز بخش پاتاوه از توابع شهرستان دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد نیز به شهر تبدیل و از این پس به عنوان شهر پاتاوه شناخته می‌شود.

هیئت وزیران همچنین با تغییر نام روستای" قارپوزآباد" از توابع دهستان احمدآباد بخش مرکزى شهرستان نظرآباد در استان تهران به روستاى "صالحیه" موافقت کرد.

نام بخش شادروان از توابع شهرستان شوشتر در استان خوزستان به بخش شعیبیه تغییر یافت.

2009-03-08T16:30:00.001-07:00

حمله نیروهای انتظامی نسیمشهر به ویدئوکلوپها و جمع آوری محصولات فرهنگی ترکی!

تئهران اوشاقلاری : بنا بر اخبار واصله، صبح دیروز، پلیس اماکن عمومی شهرستان رباط کریم در یک اقدام ضربتی، اقدام به جمع آوری محصولات فرهنگی ترکی از جمله CDهای «آشیق محمد» از ویدئوکلوپهای شهر ترک نشین «نسیمشهر» نموده است! این اقدام فاشیستی به بهانۀ CDهای آشیق محمد که حاوی ماهنی ها و فولکلور ترکی آزربایجانی بوده صورت گرفته و در خصوص علت آن، هنوز توضیحی داده نشده است. خبرهای تکمیلی متعاقباً منتشر خواهدشد.

هویت سازی برای شهری بی هویت- تهران

2009-03-01T04:59:00.000-08:00

هویت سازی برای شهری بی هویت- تهران

علیرضا توحیدزاده، کارشناس ارشد علوم اجتماعی

آراگون(يکشنبه) ۱۱ اسفند ۱٣٨۷ - ۱ مارس ۲۰۰۹

چکیده

هویت در جهان مدرن توسط نمادهای مشخصی بیان می شود. این مسئله در سطوح متفاوتی توسط نمادهای مشخصی ابراز می گردد. موسیقی ملی، لباسهای ملی و ... نمونه هایی از این سمبلها هستند. نمونه هایی که حامل فرهنگ ملی آن کشورند شرایط و ویژگیهای خاصی دارند. جوامعی که تاریخ و فرهنگ منحصر به فردی دارند با گزینش بناهای خارق العاده همچون دیوار چین برای چینیان، اهرام برای مصریها و ... نمادهایی از عظمت و افتخار ملی را مطرح می کنند. شهرها و جوامعی که فاقد بنیادهای مستحکم هویتی و تاریخی می باشند نیز نیازمند آفریدن چنین نمادهایی اند. اصولا سمبلهای هویتی چه اهمیتی برای سیاستمداران دارند که حتی بعضا میلیاردها دلار هزینه می کنند تا یک پروژه فاقد توجیه اقتصادی را به اجرا بگذارند؟

آثار عظیم معماری نقش مهم در احساس غرور و هویت دهی به ساکنان یک شهر و یک ملت بازی می کنند و هنگامی که در تلویزیونها خبری در مورد شهر یا کشوری پخش می شود معمولا نمادهای عظیم معماری آن شهر مانند پاریس (برج ایفل)، لندن (کاخ باکینگهام و بیگ بن)، مسکو (کاخ کرملین و میدان سرخ)، واشینگتن (کاخ سفید)، نیویورک (مجسمه آزادی) و استانبول (مسجد ایاصوفیا و سلطان احمد) را نمایش می دهند و مطمئنا مردمان این شهرها و کشورها نیز از داشتن چنین آثار معماری عظیم احساس غرور و هویت می نمایند.

افتتاح برج میلاد با سر و صدا و تبلیغات گسترده شبکه های تلویزیونی فاشیسم اسلامی در اکتبر 2008 انجام شد و رسانه های جمعی فاشیسم به ویژه روزنامه های تهران اکثرا در مقاله هایی جداگانه به اهمیت احداث و افتتاح این چنین پروژه هایی برای شکل دادن به نمادهای هویتی برای این شهر بی هویت متشکل از مهاجران تحت فشار تحقیر فارسی اشاره کرده اند.

روستای تهران حدود دویست سال پیش توسط آقامحمدخان قاجار به عنوان پایتخت ممالک محروسه قاجار انتخاب شد که یکی از آخرین و ضعیف ترین امپراطوریهای ترک منطقه خاورمیانه و آسیای مرکزی بود و در اوایل قرن بیستم در کشاکش رقابتهای قدرتهای استعماری اروپایی روسیه و انگلیس فرو پاشید و با توجه به تحولات فرهنگی و فکری متأثر از اروپا در نیمه دوم قرن 19 و اوایل قرن بیستم توسط شبه روشنفکران ترک آذربایجانی مفهوم ملت ایران (فارس) جایگزین مفهوم سنتی ممالک محروسه قاجار شد. چون دولت قاجار به لحاظ اقتصادی فاقد منابع اقتصادی قابل توجه بود و امکان بسیج منابع مالی از ایالتها را نداشت (زیرا سیستمی غیرمتمرکز بود) و به همین جهت نتوانست در طول 130 سال حکومت قاجارها در تهران اثر معماری مهمی احداث کند که بتواند این روستا را به شهری با نمادهای هویتی معماری قابل توجه تبدیل کند (در حالی که امپراطوریهای ترک سلجوقی، آق قویونلو و قاراقویونلو، صفوی و ... آثار عظیم معماری در اردبیل، تبریز، اصفهان و ... احداث نموده اند که اکنون نیز علیرغم زلزله های بزرگ بعضی از آنها باقی مانده اند).

در طول قرن نوزدهم تهران همچنان شکل روستایی خود را حفظ کرده بود و تا پایان حکومت قاجارها در سال 1924 میلادی علیرغم احداث چند خیابان و بازار و مسجد کوچک در مقایسه با آثار معماری عظیمی مانند بازار تبریز و خانه های تجار ثروتمند تبریز که مهمترین شهر تجاری ممالک محروسه قاجار مرتبط با اروپا بود اثر معماری قابل ارائه ای نداشت و همچنان تبریز بزرگترین و ثروتمندترین شهر ممالک محروسه قاجار بود و علیرغم زلزله خیز بودن تبریز همچنان آثار تاریخی بزرگی همانند ارک، گؤی مسجید، مجموعه صاحب الامر، مسجد جامع و بازار بزرگ سرپوشیده را در خود حفظ کرده بود.

به دنبال انقلاب مشروطه و با روی کار آمدن شونيسم فارسی در قالب سلسله حکومتی پهلوی، بخش عمده ای از آثار تاریخی آذربایجان جنوبی با عنوان خیابان کشی و توسعه شهرها، تخریب گردید تا نمادهای فرهنگی و هویتی ملت آذربایجان تضعیف و نهایتا نابود گردد و این روند همچنان در فاشیسم اسلامی نیز تحت عنوان احداث مصلی و غیره با تخریب ارک تبریز ادامه دارد.

شونيسم فارس برای هویت دادن به این شهر بی هویت (تهران) همزمان با تخریب نمادهای هویتی ملت ترک آذربایجان جنوبی، به احداث آثار معماری نمادین در این شهر پرداخته است. در دوره پهلوی سالهای اواسط دهه 1960 برج فعلی معروف به آزادی (در آن زمان شهیاد) به عنوان نمادی از هویت برای این شهر بی هویت ساخته شد تا افرادی که تحت تأثیر سیاستهای کثیف اقتصادی شونيسم فارس برای یافتن کار از آذربایجان جنوبی به تهران مهاجرت می کنند تحت تأثیر عظمت پوشالی این شهر قرار گرفته و در آن آسیمیله فرهنگی و سیاسی شوند.

فاشیسم اسلامی نیز در حالی که برای احداث جاده ترانزیتی بین المللی تبریز-بازرگان و پل میانگذر دریاچه ارومیه بیش از چهل سال است که این دست و آن دست می کند، برای احداث بناها و نمادهای هویتی برای تهران می کوشد. زیرا توسعه زیرساختهای اقتصادی در آذربایجان جنوبی مانع مهاجرت ترکهای آذربایجان به تهران و سایر شهرهای فارسی زبان می شود و آسیمیلاسیون آنها را متوقف می کند. به همین جهت شونيسم فارس اجرای پروژه های زیربنایی در آذربایجان جنوبی را به طور مداوم به تأخیر می اندازد یا اساسا از اجرای آنها جلوگیری می کند. زیرا بدون وجود زیرساختها سرمایه گذاری در صنایع، خدمات و بخش کشاورزی توسط بخش دولتی یا خصوصی ممکن نیست و به همین جهت حتی شونيسم فارس از سرمایه گذاری بخش خصوصی آذربایجان جنوبی در آن ممانعت به عمل می آورد.

احداث برج میلاد در تهران تلاشی برای هویت بخشی به این شهر بی هویت است. زیرا زمانی که روستای تهران به عنوان پایتخت انتخاب شد، تنها قشر قابل ذکر در این روستا لاتها و فرهنگ و سبک محاوره آنها بود که این روستا در آن زمان مالک آن فرهنگ بود. به تدریج با ورود مهاجران این فرهنگ و سبک محاوره لمپنی به مهاجران نیز القا و آموزش داده شده است. اکنون شیوه رانندگی و سبک حرف زدن و رفتارهای لمپن وار و به ویژه دریدگی و هرزگی در سبک حرف زدن به مشخصه بارز این روستا؟! یا شهر؟! تبدیل شده است.

به هر حال این شهر بی هویت (که البته آن هم برای فارسها هویتی است!) قرار است دارای نمادهای هویتی گردد چون از گذشته چیزی جز فرهنگ لاتی و لمپنی ندارد. تلاش فاشیستهای فارس آن است که با ساختن نمادهایی مانند برج آزادی و برج میلاد به این شهر هویتی ببخشند. اما در نقطه مقابل آثار تاریخی و نمادهای هویتی و معماری آذربایجان جنوبی زیر کثیف ترین سیاستها به سوی نابودی و تخریب سوق داده می شوند. برای مثال رئیس میراث فرهنگی رژیم در آذربایجان شرقی اعلام کرده است که فقط در شهر تبریز بیش از پانصد باب خانه تاریخی دارای ارزش فرهنگی و تاریخی و معماری وجود دارد که ما با بودجه فعلی هرسال فقط سه باب از این خانه ها را می توانیم از صاحبانشان بخریم. یعنی خرید تمام این پانصد باب خانه با روند فعلی صدوهفتاد سال زمان خواهد برد که تا آن زمان این خانه ها که نیاز به تعمیر و بازسازی و حفاظت دارند تخریب شده و از بین خواهند رفت و هدف کثیف شونيسم فارس نیز متأسفانه همین است.

بازسازی و حفاظت از آثار تاریخی و ایجاد زیرساختهای توریستی مانند هتلها، جاده ها و فرودگاهها می تواند در خدمت توسعه توریسم و توسعه اقتصادی آذربایجان جنوبی باشدکه البتهشونيسم فارس مانع آن می شود و صرفا تشکیل دولت-ملت مستقل ترکی آذربایجان جنوبی خواهد توانست آثار و نمادهای هویتی و تاریخی و فرهنگی آن را حفظ نماید و نهایتا از آنها در راستای خدمت به منافع ملی آذربایجان جنوبی استفاده نماید.

پروژه دولت-ملت سازی جعلی فارسی (ایرانی) در حقیقت دو بعد سلبی و ایجابی را همزمان پیش می برد. از طرفی نمادهای ملی ملت آذربایجان و سایر ملل ساکن در این جغرافیا یا از بین برده می شوند و یا با تحریف مبانی و مبادی در راستای هویت سازی جعلی فارسی تفسیر می شوند. به عنوان مثال در بسیاری از تبلیغات در سراسر دنیا فرش آذربایجانی که نشأت گرفته از هنر، فرهنگ و هویت آذربایجانی است به عنوان فرش پارسی (Persian Carpet) شناسانده می شود. بسیاری از آثار تاریخی آذربایجان نیز چنین وضعیتی را تجربه می کنند و به عنوان آثار ایرانی-فارسی مطرح می شوند. از طرفی دیگر در بعد ایجابی با جعل تاریخ توسط نمادسازی و سمبل آفرینی درصدد تغییر و تحریف واقعیتهای اجتماعی و آفرینش نمادهای هویتی برای قوم فارس بر می آید تا تاریخ و هویت خویش را که هزاران سال زیر هژمونی گفتمانهای هویتی ترکی و عربی قرار داشته است را به عنوان هویتی مستقل در طول تاریخ و اکنون نشان دهد. کل این پروژه جعل و تخریب تاریخ در راستای پیشبرد پروژه دروغین هویت سازی برای فرد فارس است.

2009-02-28T05:51:00.001-08:00

جغرافياي انساني خلق ترك در ايران

مئهران باهارلي

اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي
Odgün, Boz Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩

سؤزوموز

ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند.

سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:

خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:

يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب: بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند.

دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است.

سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:

در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است).

زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).

گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:

يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي: اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.

ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.

ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي: اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).

متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان

در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد:

١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند.

٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني: گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است.

٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني: گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند.

اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد.

سه حوزه عشايري خلق ترك:

عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند:

يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....

تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.

دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب: اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....

تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است.

سه-حوزه عشايري شمال شرق: اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...

جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:

تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند.

در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است.

هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:

ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.

"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:

يك-جعفري: مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

دو-علوي: اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

سه-سني: تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

پنج-بهائي: دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.

شش-امامي: مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود.

هفت-مسيحي: در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.

زيرگروههاي كشوري ملت ترك

همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند.

به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):

يك-ايران: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.

دو-قفقاز: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.

سه-آخيسقا-مئسخئت: موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.

چهار-شرق تركيه: اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.

پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل: اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.

شش-افغانستان: در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.

پان ايرانيسم و پان توركيسم

-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.

-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.
-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.

-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند.

-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.

-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند.

-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است.

-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود.

-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.

-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.

-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.

-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.

-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.

-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.

گرچه يه هو!!!!

در پایتخت ایران اکثریت جمعیت با تورکهای آذربایجانی است

2009-01-30T17:38:00.000-08:00

خبرنگار برنامه معروف آینا در تهران:

در پایتخت ایران اکثریت جمعیت با تورکهای آذربایجانی است

http://t-u.blogfa.com/

تئهران اوشاقلاری- میللی حرکت: شب گذشته در ساعت 22، شبکه معروف سامان یولو تی وی در قسمت دیگری از سلسله برنامه های دور دنیای خود موسوم به آینا، به معرفی شهر تهران پرداخت. خبرنگار این برنامه در خلال معرفی شهر تهران، اظهار داشت که اکثریت جمعیت شهر تهران با تورکهای آذربایجانی است و شما در هر جای تهران که قدم بزنید خواهید توانست با مردم تورک آذربایجان روبرو شوید.

سومئر تئهرانلی یکشنبه ششم بهمن 1387

تئهران

2008-12-29T10:34:00.000-08:00

تئهران شه هه ري قاجار دوورونده ن ايران اولكه سينين باش كندي اولوب ائله او دئوراندان بريدير كي بوتون حيله كارلار ساختاكارلار ايرتيجالار اورادا يئرله شيب اولونماز ظولمله ري ميللتله ره روا قيليرلار.او دوركي ايران ميللتله ري ايچينده اوزونه اوزه ل نيفرت قازانيبدير.ريجا ائديره م بو شعري اوخوياندان سونرا منده ن اينجيمه يين.

تئهران

تئهران،نئچه مين ايرتيجاعين يئري،يوردو،مسله كي
ظولمله ر باش وئريب اوردا،نئچه قانلار آخيب حاقسيز
كيمدي سنده ن راضي اولان،ائي قوجا مغرور،ائي تؤلكي
سن كؤنؤللر مؤلكؤني ويران ائله دين،سايسيز
تئهران،هامي دؤوراندا خيانت آدينا سون قويدون
جللادلار بوينوني الينله بؤيؤدؤب باشلار قيردين
كور قوزقون تك ايگلي لئشله ر،لئشيني يئييبن سويدون
غملي كؤنؤللر كؤلگنده وار ايميش،گؤنه شي ديددين
تئهران،تكجه خييانت درسيني اؤيره ت ائولادينا
آماندي،گؤتؤرمه صداقتله بير آدديم،آماندي
قير ويجداندا كي ريشته يي اولفتي بومبولا پاتدات
ياندير اينسان اوره يين،منكي زه هه ر دادديم آماندي
تئهران،اؤزؤنه تايدي هاوان،اؤزؤنه تايدي سويون
نه كثيف آسيمانين وار،نه كيفير تارلالارين وار
نه اكيبله ر پهله ويله ر نه سپيب له ر كي توخومون
هامي ب‍يژدي ،هامي يرتيجيدير،هئچ صاف دامارين وار؟
تئهران،هر كيمسه الينده ن گلسه بير ايش اه يريليقه
اوزونو دوز توتوبان آچاجاقدير يول سنه ساري
بيل كي آهلار ييرتاجاق خير خيراني،اينتيقام ايله
نيشانين دؤز توتاجاق اوخلارينين بيل سنه ساري
تئهران،اوزاقدان اوزونو گؤرجك حاليم پوزولور
جييه ريم آلوولانير،ديليم باغلانير،لال كيمي يم
سنده كي سسله ر شئيطان سه سيدي،گؤزله ريم سؤزؤلؤر
چاره سيز بير آدام تك،سينه سي بير خارال كيمي يم
تئهران،سني ويران اول،كي ايراني ويران ائله دين
ييخدين نئچه آباد كؤنؤللر،سن خرابلار اهلي سن
كينه سنده ن،شر سنده ن بيل دؤنياني ويران ائله دين
سن ريا كارين اهلي سن،سن حيله كارلار اهلي سن
تئهران،ياناسان،مين بيرآلوولار ايچينده نئرون تك
دوشه سن درده كي اولمويا چاره ن،هئي چئوريله سن
چكيله ديشله رين،كافتار كيمي،قالاسان قوزقون تك
ائششه ك كيمي يؤك چاتيلا،آپاريب هئي بيزله نه سن
تئهران،تاريخي پوزدون كي ديليني دؤز ساخليياسان
پايمال ائتدين،قانوني گؤروم كي ديلده ن دؤشه سن
ايرتيجالار سالدي سنده يووا گؤروم ديغليياسان
سئوينديك ده دئيير،بير گؤن اولا، سن هيردان دؤشه سن 9/4/1381
اؤزگؤر سئوينديك

تهران: استانبول آذربایجان

2008-12-04T12:25:00.000-08:00

تهران خط مقدم مبارزه با آپارتاید- بولود گونئیلی

آراگون(يکشنبه) ٣ آذر ۱٣٨۷ - ۲٣ نوامبر ۲۰۰٨

‏ www.oyrenci.com

حرکت ملی آذربایجان در مرحله کنونی و در خلال این سالها به خوبی نشان داده که یک حرکت هویتخواه و کاملا مدنی بوده وبه دنبال سعادت ملی ملت آذربایجان میباشد. دلسوزان و فعالین حرکت ملی مدام به مدنی بودن این حرکت تاکید داشته و با درایت و هوشمندی و آیندهنگری، مانع افتادن آن در فاز خشونت، ترور و . . . گشتهاند. از سویی قیام سرنوشتساز خرداد 85، در کنار پیامهای رنگارنگی که به دنیا و خصوصا آپارتاید فرستاد، یک نقطه مهم و اساسی را آشکار ساخت و آن اینکه امروز حرکت ملی آذربایجان، هژمونی خود را با موفقیت تمام به اکثر نقاط آذربایجان گسترده است. اینچنین است که آپارتاید با روشها و اقدامات مختلف، سعی در فشار آوردن و ایزوله نمودن حرکت ملی را داشته و رویای انحراف آن را در سر میپروراند.

القاء تجزیهطلبی و وابستگی به روسها و امروز به اسرائیل و امریکا، از دوران پهلوی تا جمهوری اسلامی حربهای برای مدیران بومی به کار میرود تا مهرههایی بیهویت و نوکر صفت صد در صد در خدمت سیستم نژادپرستی پارس، به کار گمارده شوند. در راستای سیاست به اصطلاح مهار قومی! آپارتاید، پیکره غرب آذربایجان توسط تروریستهای بازی خورده نا امن میگردد، به امید روزی که جهت فشار آوردن و زمینگیر کردن حرکت ملی و مدنی آذربایجان به کار آید و با مشغول کردن آن در غرب، توان اتخاذ تصمیمات کلان را از او سلب نماید. دستگیری فلهایی هویتطلبان و ایجاد جو پلیسی و روانی، سرمایهگذاری در راستای رادیکالیزه کردن حرکت مدنی و ملی آذربایجان و از سویی، رونق دادن انواع فسادهای اجتماعی و مواد مخدر توسط عناصر جیرهخوار، چاپ انواع هفتهنامهها، مجلات و کتب در جهت مخدوش کردن دیدگاههای جوانان تازه به عرصه رسیده، و از همه مهمتر روی کار آمدن عناصر نظامی در سطوح عالی مدیریتی استانهای آذربایجان و سخن راندن از ویژه بودن شرایط امنیتی منطقه بر روی میز کار آپارتاید این دست و آن دست میگردد، تا شاید فرصتی همچو قتلعامهای سالهای 1325 و یا اعدامهای فلهای دهه شصت را فراهم آورند و به خیال خام خویش مسئله را حل کنند، غافل از اینکه حرکت ملی آذربایجان با کوله باری از یک قرن تجربه، پختهتر از این حرفهاست که چنین فرصتی را برای نژادپرستان مهیا سازد.

بهطور خلاصه آپارتاید امروز پروژههایی مانند:

- محدود کردن فعالیتمدنی تا حد صفر

- ایجاد اختلاف بین فعالین حرکت ملی، توسط عناصر نفوذی

- ایجاد رعب و وحشت و راهاندازی جنگ روانی علیه حرکت

- پرورش دادن عناصر نفوذی در راستای هدایت حرکت به دلخواه آپارتاید و به دست گیری سکان حرکت ملی

را در دست اجرا دارد. با این وصف سوال بنیادی این است که آیا قرار گرفتن حرکت ملی آذربایجان در وضعیت دفاعی تام و بسنده کردن به موقعیتهای احتمالی ضد حمله، منافع ملی آذربایجان را تامین خواهد کرد؟ از دید نگارنده، حرکت ملی برای برون رفت از چنین وضعیتی، باید با دست گذاشتن بر نقاط ضعف آپارتاید، توپ بازی را تا منطقه جریمه حریف پیش برده، و با درایت و هوشمندی در همان محوطه هیجده قدم حریف، حفظ توپ کند. گردش مداوم توپ در منطقه جریمه حریف، طبیعی است که او را گیج و زمینگیر کرده و قدرت اتخاذ تصمیم قاطع و طرحریزی حملات منظم را از او بگیرد. حرکت ملی آذربایجان نباید از موضع ضعف حق و حقوق ملت آذربایجان را از آپارتاید و نژادپرستان بطلبد، بلکه باید با به فعل درآوردن پتانسیلهای بالقوه خود، حریف را وادار به کرنش در مقابل خواستههای به حق ملت آذربایجان نماید. اما چگونه؟!

آپارتاید در طی سالین گذشته با انواع ترفندها، اقتصاد آذربایجان را روز به روز ضعیفتر و ضعیفتر کرد و با اخلال در زمینه سرمایهگذاری در آذربایجان و ایجاد بحران بیکاری و فرار سرمایهها از یکسو و با سرمایهگذاریهای کلان در شهرهای فارسنشین، سیاست مهاجرت دادن جوانان جویای کار به دیگر شهرها و آسیمیله کردن آنان را در پیش گرفت که بحث در مورد آن از حوصله این نوشته خارج است. اما در نتیجه همین سیاستها، امروز کمتر شهری را در کشور میتوان یافت که ترکها به صورت اجتماعی در آن سکنا نگزیده باشند. از طرفی تهران بهعنوان مرکز سیاسی کشور، که بیش از 70 درصد ساکنانش را آذربایجانیها تشکیل دادهاند نه تنها همان نقطه ضعف یا چشم اسفندیار آپارتاید است، بلکه در واقع دروازه اصلی حرکت ملی آذربایجان برای گسترش هژمونیاش به سراسر کشور شمرده میشود. حرکت ملی با حضوری پر رنگ در صحنه سیاسی این ابر شهر آذربایجانینشین، سایه خود را بر سراسر کشور خواهد افکند و این به نوبه خود، پویایی و اثر گذاری بیشتر حرکت ملی در معادلات سیاسی کشور را در پی خواهد داشت.

نگارنده به خوبی آگاه است که حداقل، نطفه فعالیتهای دانشجویی حرکت ملی آذربایجان در مرحله کنونیاش در سال 1369 در تهران و در مراسمهای شب شعر در دانشگاه شاهد این شهر بسته شد، لذا منکر فعالیتهای ارزشمند یاران حرکت ملی در خلال سالهای گذشته در تهران –که به حق بعضی از دوستان از آن بعنوان استانبول آذربایجان یاد میکنند- نیست. با وجود این، تاکید نگارنده بر این است که سرعت گسترش حرکت ملی آذربایجان در شهر و استان تهران، با آهنگ کنونی – با توجه به ظرفیتها و پتانسیلها و امکانات قوی این شهر – جوابگوی نیازهای حرکت ملی نمیباشد. لذا جا دارد فعالین حرکت ملی نگاه ویژهای بر این شهر داشته باشند. چرا که گرمتر شدن تنور هویتطلبی در این شهر اتوماتیکوار بر ترکهای سراسر کشور، خصوصا بر شهرهای ترکنشین اطراف مانند قم، قزوین، کرج، همدان، اراک، ساوه و همچنین بر ترکهای سمنان و استانهای شمالی تاثیر به سزایی داشته، و آنان را برای پیوستن به صفوف حرکت ملی تشویق خواهد کرد.

باید توجه داشت که گسترش هژمونی حرکت ملی به شهرهای دیگر و سراسر کشور، فرصت تثبت قاطعانه هژمونی این حرکت در آذربایجان را فراهم و تسهیل خواهد کرد. فعالین حرکت ملی نباید با کارهای تکراری و موازی که سود احتمالیاشان کفاف هزینه سنگیناش را نمیکند، مشغول و فرسوده شوند. حرکت ملی آذربایجان برای رسیدن به اهداف راهبردی خود، باید جایگاه و ارزش و منزلت خود را با نمایش قدرت به رخ آپارتاید و جهانیان میکشید، که طی قیام سرنوشتساز خرداد 85 در بیش از 25 شهر آذربایجان، به خوبی از عهده این مهم برآمد . ساده انگاری است اگر کسانی فکر میکنند برای نشان دادن حیات حرکت ملی، در مناسبتهای مختلف باید تظاهران خیابانی راه انداخت. در شرایط فعلی! ما نباید ناخواسته در مسیر اهداف شوم آپارتاید حرکت کرده و بهانه به دست دشمن دهیم. شرایط ویژه امنیتی که آقایان موذیانه در اندرون سخن از آن میرانند، به هیچوجه، چه از نظر سیاسی و چه از نظر اقتصادی مطلوب حرکت ملی نیست و این ترفند دشمن باید با تدبیر بهنگام فعالین حرکت ملی، خنثی شود. از طرفی در شرایط فعلی، اگر کسانی نیازی به تظاهرات و تجمعات خیابانی میبینند، با توجه به مطالب ذکر شده، تهران بهترین مکان به نظر میرسد. چرا که گذشته از مطالب ذکر شده, در این شهر با وجود دفاتر اقتصادی-سیاسی، روزنامهها و خبرگزاریهای بینالمللی و سفارتخانههای کشورهای خارجی، هم امکان بایکوت خبری حوادث مهم، کم مینماید و هم اینکه هزینه برخورد احتمالی برای آپارتاید بیشتر از هر نقطه دیگر خواهد بود.

نتیجه: با حضور قدرتمندانه در فضای سیاسی تهران، حرکت ملی آذربایجان از موضع قدرت وارد معادلات سیاسی کشور خواهد شد و به نظر میرسد حرکت ملی برای به ساحل امن رساندن کشتی خود در میان امواج پر تلاطم، ناگزیر از آن میباشد. حرکت ملی به درستی نگاهی به خارج نداشته و ندارد و تمام تکیه و امیدش به ملت شریف و آزاده آذربایجان بوده و هست. چرا که نمیخواهد کارتی باشد در دستان بازیگران عرصه سیاست جهانی. و البته روشن است که این به معنی بیتفاوتی به شرایط و موقعیتهای به وجود آمده احتمالی ناشی از تحولات منطقهای و بینالمللی نیست. با این تفاسیر اعتقاد نگارنده بر این است که معادلات حرکت ملی آذربایجان، جواب خود را در تهران خواهد یافت و با داشتن تهران، گشودن گرههای عدیده ملت رنجدیده آذربایجان بسی سهلتر خواهد بود. به بیان دیگر تهران برگ برندهای است در دست ملت آذربایجان. آیا حرکت ملی آذربایجان در راه رسیدن به اهداف والای خود، از این کارت مهم و حیاتی استفادهای خواهد کرد؟!

3/9/1387

بولود گونئیلی

نگاهی مردمشناسانه به زورآبادی های کرج،

2008-11-23T04:48:00.000-08:00

نگاهی مردمشناسانه به زورآبادی های کرج، گفتگوي شکوفه آذر با سپيده پارسا، مردمشناس، سينا
- دختران جوان در زورآباد کرج به شدت، پایبند ارزش های اجتماعی هستند

تهران_خبرگزاری سینا _ شکوفه آذر

سال ها است که زورآباد کرج در میان مردم این شهرستان، به محله ای بد نام که در آن فقط قاچاقچی ها، معتادان و فقرا زندگی می کنند، شناخته شده است. مردم کرج معتقدند که زورآبادی ها، خلاف کار و چاقو کش هستند و ارزش های اجتماعی رایج را نادیده می گیرند. اما تحقیقات اخیر یک مردمشناس جوان، خط بطلانی بر همه این باورها کشیده است. این مردمشناس جوان در تحقیق خود که محور آن دختران جوان بوده است، با پرسش هایی مشخص به سراغ آن جا رفته است. او می خواست بداند که دختران جوان در محله زورآباد، چگونه هویت جمعی خود را تعریف می کنند؟ آیا آنها به محله خود که در کرج، محله بدنامی است، علاقمند هستند و یا درصدد هستند تا با کوچک ترین امکان، از این محله بدنام گریز بزنند؟ آیا در زورآباد کرج زنان و دختران جوان خود را به هنجارها و ارزش های اجتماع خود پای بند می بینند؟

سپیده پارسا پژوه، فوق لیسانس مردمشناسی از دانشگاه تهران، در پایان نامه خود که اخیرا قرار است به وسیله انتشارات قصه با عنوان«ما، آنها/ اتنوگرافی یک تردید» منتشر شود، با دو سال تحقیق و زندگی در میان زورآبادی ها، تلاش کرده است به این پرسش ها پاسخ دهد.

سینا: موضوع دقیق تحقیق شما چیست؟

- من با طرح چند پرسش به سزاغ این موضوع رفتم. من می خواستم بدانم که دختران جوانی که ساکن زورآباد کرج هستند چه تعریفی از هویت اجتماعی خود دارند. یعنی آنها چگونه فاصله ای که بین خود و آن دیگرانی که در پایین تپه زورآباد زندگی می کنند را توجیه می کنند؟ آیا آنها محل زندگی خود را که در بین هه اهالی کرج بدنام است، دوست دارند و نسبت به آن تعلق خاطر دارند؟ این دختران جوان چه تصویری از دختران کرج، نحوه پوشش و نوع زندگی و روابط اجتماعی آنان، دارند؟ من با رویکرد اتنوگرافیک یعنی مردمشناسانه وارد این موضوع شدم. در این رویکرد، روش مطالعه من، مطالعه میدانی عمیق و مشاهده مشارکتی بوده است. از نزدیک با آنها زندگی و رفت و آمد کردم و پس از دو سال تحقیق متوجه شدم که برداشت ها و ذهنیت اولیه من در مورد دختران این حاشیه شهر، کاملا اشتباه بوده است.

سینا: از آغاز با رویکرد یا نظریه علمی خاصی به سراغ موضوع رفته بودید؟

- بله. دیدگاه من در حوزه نظریه های انسان شناسی روان شناختی می گنجد یا همان نظریه هایی که مکتب «فرهنگ و شخصیت» از آن بیرون آمده است. نظریه ای که من در این تحقیق در آن مانور دادم، نظریه «هویت اجتماعی» متعلق به تجسل یا کسانی مانند سستینگر یا اریکسون و مارشیا است. این افراد کشانی هستند که به طور عمده در مورد هویت جمعی و اجتماعی، نظریه پردازی کرده اند.

سینا: ذهنیت اولیه شما نسبت به هویت اجتماعی این دختران چه بود که پس از بررسی، خلاف آن ثابت شد؟

- حاشیه نشینی، فرهنگ و هویت مخصوص به خود را دارد. ساکنان حاشیه شهرها، اغلب در رفت و آمد هستند و احساس ثبات و تعلق خاطر به محله خود ندارند یا کم دارند. ساکنان حاشیه شهرها، اغلب منتظر کوچکترین امکان برای گریز از محله خود هستند. این افراد دیگران را که خارج از حاشیه شهر زندگی می کنند، در موقعیتی برتر و بهتر قلمداد می کنند و خود را فراموش شده، ارزیابی می کند. روی هم رفته، اساس و بنیان زندگی در حاشیه شهر ها بسیار سست است. من با همین دیدگاه کلی که در مورد اغلب حاشیه نشین ها، صادق است به سراغ زورآباد کرج رفتم اما پس از مشاهده و تحقیق، نتایجی معکوس گرفتم. من متوجه شدم که زورآباد کرج، برخلاف ظاهر آن که دارای خانه های توسری خورده و به ریخته، کوچه های ناموزون و آشفته، تراکم تخلافات و فقر زیاد، دارای یک زندگی کامل و باثبات است. درست برخلاف سایر آلونک نشین ها و برخلاف انتظار اولیه من. من متوجه شدم که ثبات ناشی از عوامل انسجام زای درونی است. این محله از نظر جغرافیایی، از دیگر بخش های منطقه مجزا است. زورآباد روی یک تپه بزرگ قرار دارد و کرج در دامنه این تپه. زورآبادی هایی هستند که در طول سال، به ندرت پایشان را از محله خود بیرون می گذارند. به این ترتیب همه نیازهای خود را در درون محله، برطرف می کنند. در حقیقت زورآبادی ها خودکفا هستند و بجز مردان برای کار یا قاچاقچی ها از محله بیرون نمی روند. انواع و اقسام مغازه ها به صورت خود جوش در این محله ها وجود دارد. به همین دلیل زنان و دختران همه مایحتاج خود را در محله برآورده می کنند و در نتیجه به ندرت به بیرون محله می روند. این محله 120 هزار نفر جمعیت و 165 هکتار وسعت دارد. از عوامل انسجام زای دیگر در زورآباد، تعداد زیادی مسجد به نسبت وسعت آن است. در این محله 20 مسجد به مرور زمان ساخته شده و مردم که اعتقاد بسیار زیادی به مذهب دارند در مناسبت های مختلف به آنجا رجوع می کنند. مذهب در خانواده های اصیل چنان قوی است که اجازه هیچ خطا و گناهی را به آنان نمی دهد. از سوی دیگر اقوام مختلفی که از قدیم به این محله آمده اند، انسجام قومی و خویشاوندی خود را به شکلی محکم، حفظ کرده اند.

تبليغات خبرنامه گويا
advertisement@gooya.com

سینا: در این صورت، موقعیت دختران نوجوان و جوان زورآباد هم باید در وضعیت طبیعی سنتی، زندگی کنند و درگیر ناهنجاری های خاص نباشند.

- دقیقا همین طور است. این حاشیه از همین نظر با هیچ یک از حاشیه های دیگر شهرها، قابل مقایسه نیست. دختران نوجوان و جوان دارای همان سطح هویت و روابطی هستند که دختران در روستاها. رابطه این دختران با جنس مخالف، اعم از پدر، برادر یا پسری که به او علاقمند هستند، شبیه همان رابطه دختران روستایی است. خانواده ها به دختران خود اجازه آرایش کردن نمی دهند. دختران رابطه ای بافاصله نسبت به جنس مخالف دارند و مقید به ارزش ها و هنجارهای سفت و سخت محله هستند. دختران تا دبیرستان در زورآباد تحصیل م یکنند و مانند روستاها، پس از آن ازدواج می کنند.

در نتیجه من در تحقیقم متوجه شدم در این محله که در سطح کرج بخاطر وجود تعدادی قاچاقچی و مشاغل غیر قانونی یا پست مثل دست فروشی و لبو فروشی و ... بدنام شناخته شده است، دارای ناهنجاری خاص مانند دیگر حاشیه ها نیست. ساختار این محله سنتی و دارای هنجارها و ارزش های مرسوم در دیگر جوامع روستایی است.

سینا: واکنش دختران جوان، نسبت به ورود زنان و دختران بیگانه چطور است؟

- واکنش ها دو نوع است. عده ای به خاطر جو غالب در خارج از این محیط نسبت به خود، فکر می کنند هر بیگانه ای آنها را با دیده تحقیر می بیند و آنها را محکوم می کند. این افراد با بیگانه ها رفتار دشمنانه ای در پیش می گیرند. به آنها بی اعتنایی می کنند و با تعصب برخورد می کنند به طوری خود بیگانه، ترجیح بدهد هر چه زودتر محله را ترک کند. اما عده ای هم هستند که به محض ورود یک بیگانه با او هم داستان می شوند و محله خود را بد ارزیابی می کنند و طوری نشان می دهند که در آرزوی رفتن از این محله هستند. خود من در آغاز خیلی سخت توانستم با آنها ارتباط بگیرم و حضور خودم را توجیه کنم. من آنقدر رفت و آمد کردم تا بالاخره توانستم از طریق یک مدرسه، به عنوان مشاور با دختران جوان ارتباط بگیرم. آنها در آغاز به من کاملا به چشم یک بیگانه که نباید به او اعتماد کرد، برخرود می کردند.

زبان مادری ۶۷٪ از جمعیت محله اسلام‌آباد (کرج) ترکی آذربایجانی،

2008-11-23T04:45:00.000-08:00

اسلام‌آباد (کرج)
زبان مادری ۶۷٪ از جمعیت این محله ترکی آذربایجانی،

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو
محلهٔ اسلام‌آباد
کشور ایران
استان تهران
شهر کرج
نام‌های‌‌ دیگر زورآباد، مفت‌آباد، تپه موشکی[۱]
نام قدیم تپهٔ مرادآب
آغاز بنیاد دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی
منطقه شهری
منطقه پستی
پیش‌شماره محلی تلفن
جمعیت ۱۲۰۰۰۰
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۸۰ متر

اسلام‌آباد یا زورآباد نام محله‌ای است بر روی یک تپه در میان شهر کرج در استان تهران ایران.

جمعیت این محله در حدود ۱۲۰ هزار نفر است و بافت شهری آن نامنظم و نامتعارف است. این محله از فقیرترین نقاط شهرستان کرج است. تراکم جمعیتی اسلام‌آباد بسیار بالاست به‌طوری‌که با داشتن ۰٫۲ درصد از مساحت شهر کرج، ۶٫۸ درصد از جمعیت آن را در خود جای داده است.

ارتفاع ۱۴۸۰ متری تپه، شیب زیاد تپه و یک‌متری بودن پهنای بسیاری از کوچه‌های آن کار خدمات‌رسانی شهرداری به این محله را دشوار ساخته‌است. محلهٔ اسلام‌آباد خود به شش منطقه بخش شده‌است.

در سال‌های اول دهه ۱۳۷۰ مسئولان تصمیم به انتقال اهالی این محله به ساماندشت مهرشهر در حومه کرج گرفتند که به خاطر هزینه زیاد، از این طرح صرف نظر شد.

فهرست مندرجات [نهفتن]
۱ پیشینه
۲ آمار
۳ منابع
۴ پیوند به بیرون

[ویرایش] پیشینه
نام اصلی این تپه مرادآب بوده‌است که در دوره پیش از انقلاب به زورآباد و مفت‌آباد شهرت یافت و پس از انقلاب در نوشته‌های رسمی از آن با نام اسلام‌آباد یاد می‌شود.

مرادآب تپه سرسبزی بود که برای چرای دام‌ها مورد استفاده اهالی روستای بیلقان کرج قرار می‌گرفته. در دهه ۱۳۴۰ طی یک دعوای قضایی میان اهالی بیلقان و وکلای خود، این زمین‌ها به طور غیرقانونی تفکیک می‌شود و به افراد مختلفی به فروش می‌رسد. اهالی و وکلای ایشان برای اثبات حق خود در این اقدام‌ها رقابت می‌کردند و به این خاطر زمین‌های این تپه بدون مجوز و غیرقانونی تفکیک و فروخته می‌شود. در حدود سال‌های ۱۳۵۰ چند نفر به نام‌های کربلایی‌حسن، یوسف و رحیم از اهالی روستاهای پیرامون زنجان به این تپه آمده و در آن ساکن می‌شوند. رفته‌رفته شمار زیادی از هم‌ولایتی‌های ایشان نیز جذب این محل می‌شوند و سپس شمار زیادی از روستائیان مختلف با مهاجرت به این محل خانه‌هایی موقتی و بدون امکانات اولیه بر پا می‌کنند.

از سال ۱۳۷۶/۱۹۹۷ منبع آبی در قلهٔ این تپه قرار داده می‌شود که از آن پس مشکل آب محله رفع شده‌است. این محل امروزه برق‌کشی نیز شده و ستاد طرح ساماندهی تپه مرادآب همچنان طرح‌هایی را برای بهبود وضعیت محله اجرا می‌کند.

[ویرایش] آمار
۴۴٫۵ درصد از جمعیت این محله را جوانان تشکیل می‌دهند در حالی‌که تنها ۲۲٫۲ درصد از کل جمعیت محله از نظر اقتصادی فعالند. میانگین بُعد خانوار در این محله ۶٫۸ نفر است که این رقم در بالای خیابانی به نام رینگ شریعتی افزایش می‌یابد.

۶۰ درصد فعالان اقتصادی محل به کار کارگری ساختمان اشتغال دارند و بقیه بیشتر به دستفروشی، رفتگری، کاسبی و رانندگی مشغولند. بیش از ۱۵۰۰ نفر از کودکان منطقه به جمع‌آوری و خرید و فروش نان خشک در سطح شهر اشتغال دارند.

در سال ۱۳۸۴ خورشیدی، زبان مادری ۶۷٪ از جمعیت این محله ترکی آذربایجانی، ۱۳٫۶٪ لری، ۹٫۱٪ گیلکی و مازندرانی، ۳٫۴٪ بلوچی، ۳٫۴٪ کردی و ۳٫۴٪ فارسی بوده‌است. با وجود خاستگاه‌های مختلف، در این محله همواره نوعی یک‌نواختی و هماهنگی فرهنگی وجود دارد و اقوام از نظر فرهنگی مشکلی با هم ندارند. شمالی‌ها بیشتر در شمال غربی محله و لرها در جنوب محله ساکنند.

زورآباد دو کتاب‌خانه، دو خانه فرهنگ و یک مجتمع ورزشی دارد. مراکز تفریحی آن شامل سه پارک و یک سینما است. افراد محل رغبت زیادی به مجاز دانستن استفاده دخترانشان از مراکز تفریحی ندارند.

[ویرایش] منابع
بر پایهٔ داده‌هایی در صفحات محتلف کتاب (با بازنویسی):
پارساپژوه، سپیده، ما، آن‌ها، اتنوگرافی یک تردید، مروری انسان‌شناختی بر هویت جمعی در محله‌ای حاشیه‌ای: اسلام‌آباد کرج، تهران: نشر قصه، ۱۳۸۴.

↑ وب‌گاه خبری داور
‎

[ویرایش] پیوند به بیرون
نگاهی مردمشناسانه به زورآبادی های کرج، گفتگوی شکوفه آذر با سپیده پارسا، مردمشناس

کرج ها

2008-11-23T04:16:00.000-08:00

تا مدت ها تصور می شد کرج یک نام فارسی است.

http://qizilyurt.blogfa.com/cat-2.aspx

دو شهر دیگر با نام کرج وجود دارند:

کرج نزدیک قازان در تاتارستان (همان جایی که قزل یورت در کنار آن واقع است)

کرج در بایکال (زادگاه چنگیز خان)

در یکی از معتبرترین مراجع جغرافیایی ایران آمده است:

کرج از کراج به معنای فریاد است. زیرا برای خبر رساندن از آتش استفاده می شده است! ( فرهنگ گیتاشناسی)

من نمی دانیم آیا آنها رد پای سرخپوستان آپاچی را هم کشف کرده اند و نیز متوجه شده اند که آنها بجای آتش ( آنقدر صدایشان بلند بوده که از فرسنگ ها دورتر) از فریاد استفاده می کرده اند!

در جای دیگر آنرا از کلمه کاوک به معنای شکاف می دانند!

دیگری آنرا به علت وجود قایق ها ( کرجی) می داند. حتما ایشان می خواهند تاریخ بنای سد کرج را به هخامنشیان مربوط کنند!

واقعیت چیز دیگریست!

مهمترین مشکل شهر کرج آهکی بودن آب چاههای آن است. بنابراین بازار شوفاژکارها داغ است.

نیز اگر شما گذرتان به جاده چالوس بخورد، در منطقه گچسر معادن متعدد لایم را می بینید.

در ترکیه به آهک، گچ و ... که خاصیت خشک کردن پوست دارند ( کیرچ ) می گویند. در آذربایجان به سفید کردن دیوارها با گچ کرجلاماق می گویند. در کشور فنلاند به سفید کردن دیوارها با گچ KIRJOITTAA LIIDULLA میگویند.

هاشم برزگر یکی از فعالین حرکت ملی آزربایجان در کرج ناپدید شده است

2008-11-12T12:53:00.000-08:00

هاشم برزگر یکی از فعالین حرکت ملی آزربایجان در کرج ناپدید شده است

میللی حرکت چهار شنبه ۲۲ آبان ۱۳۸۷: فعالان حقوق بشر: هاشم برزگر(ياشار گونيلي) از فعالان شناخته شده آزربایجانی،ازصبح روز يكشنبه19/8/87 هنگامی که قصد عزیمت به محل کارش را داشت، ناپدید شده است.

نزديكان وي احتمال می دهند، او توسط مأموران وزارت اطلاعات دستگير شده باشد.گفتنی است،روز یکشنبه، اس ام اسی ازتلفن همراه وی برای خانواده اش ارسال شد، که در آن آورده شده :" من چند روزی نزد دوستانم هستم، از انتشار خبر خودداری کنید!"

مراجعات خانواده این فعال ترک، به نهادهای مختلف برای اطلاع از سرنوشت او تاکنون بی نتیجه مانده است.

لازم به ذکر است، پيش از اين نیز برزگر توسط نيروهاي لباس شخصي دستگير وپس ازچند ساعت بازجويي آزاد شده بود.

آجی خبرلرین داوامیندا یاشار بی گؤنئیلی ...

میللی حرکت چهار شنبه ۲۲ آبان ۱۳۸۷:

اوزون زاماندیر آزربایجانین میللی حرکت فعاللارین ، چئشیدلی خطرلر ، فارس شوونیزمی طرفینده ن تهدید ائدیر . اؤزه للیکله بو سون آیلاردا چوخ آجی خبرلری ائشدیب و اونا شاهید اولموشوق . بو خبرلرین آردینجا یئنی بیر خبر کی میللی حرکتین فعاللاریندان اولان یاشار بی گؤنئیلی ( بزرگی ) 19/8/87 ـ دا گؤنؤز ساعات 11 ده ن یوخ اولوب ایندیه ده ک هاردا اولدوغوندان خبر یوخدور . بئله احتیمال ائدیلیر کی ایران توتالیتر رژیمینین گیزلی سرویسی طرفینده ن آپاریلیبدیر .

آرتیرماق لازیم دیر کی نئچه گؤن بوندان اول تهرانین شیخ فضل الله آنا یولوندا ( اوتوبان یندا ) ایکی موتورلو طرفینده ن کی باشلاریندا بؤرک و موتورلارینیندا نؤمره سی یوخوموش یاشار بی گؤنئیلی هجوما معروض قالمیشدی .

شاهید لرین دئدیگینه گؤره بو اولایین اثرینده عزیز میللی فعالین دوداغی جیریلیب ، دیشی سینیب و بدنینین بیر چوخ یئری خسارت آلمیشدی . بو ایشده بئله نظره گلیر کی امنیت قووه لری طرفینده ن پلانلانمیشدی .

قلعه قاچاقاچ در رباط كريم اثر ملي شد

2008-10-12T07:50:00.001-07:00

قلعه قاچاقاچ در رباط كريم اثر ملي شد
خزل آی ۱۹, ۱۳۸۷

جام جم آنلاين: قلعه قاچاقاچ واقع در قريه قاچاقاچ در جنوب شهر رباط كريم به شماره ۲۳۱۳۴ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.
به گزارش روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان تهران اين قريه كه در حال حاضر خالي از سكنه مي‌باشد و بخش‌هايي از آن تخريب شده است، در محدوده اراضي فرودگاه بين‌المللي امام خميني (ره) قرار دارد. داراي اتاق‌هايي در اطراف بوده و اتاق‌هايي نيز در وسط محدوده قلعه واقع شده‌اند كه كاربري خاصي براي خود دارند مانند شاه‌نشين، محل طبخ نان، آشپزخانه، محل نگهداري احشام و… قلعه قاچاقاچ يك قلعه متشكل از گل و خشت مي‌باشد كه عمدتا سقف‌ها تمام به صورت گنبدي و قوسي اجرا شده و هنوز هم قسمت‌هايي از آن استحكام كافي را دارند.

همان گونه كه از تاريخ و گذشته رباط كريم برمي‌آيد اين شهرستان مهد رباط، قلعه و كاروانسراهاي متعدد و تاريخ مي‌باشد. قلعه روستايي قاچاقاچ نيز داراي كاربري خاصي است و به صورت اتفاقي در اين محدوده ساخته نشده است. در مسيرهاي مختلف بازرگاني و تجاري آن زمان، كه رباط كريم نيز در مسير جاده ابريشم آن زمان بوده و از موقعيت استراتژيك خاصي نيز برخوردار بوده است، اقدام به ساخت كاروانسراها و قلعه‌ها مي‌نمايند و قلعه قاچاقاچ بدين منظور ساخته شده است.

شايان ذكر است اين قلعه در گذشته با كاربري حفاظت و جلوگيري از غارت و دستبرد به اهالي و حفاظت از اموال ساخته شده بود و در حال حاضر متروك مي‌باشد. مالكيت آن نيز با فرودگاه بين‌المللي امام خميني (ره) به نمايندگي از دولت مي‌باشد.

مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات

2008-10-05T00:21:00.000-07:00

مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات
خزل آی ۱۴, ۱۳۸۷

دو سه هفته پیشتر بحثی بین سایت پیک نت و دوست شاعرم جناب اسماعیل جمیلی در گرفته بود مبنی بر اینکه نویسندگان آذربایجان در تهران چرا دستگیر شده‌اند؟ بنده نیز قاتی ماجرا شده و یادداشتی به پیک نت فرستادم. پیک نت یادداشت مرا به صورت کامل منتشر کرد، اما تیتری را به آن افزود که تمام رشته‌های نگارنده را پنبه نمود. بنده توضیح داده بودم که اکثر نویسندگان آذربایجانی پس از تبریز در تهران زندگی می‌کنند و بیشتر محصولات نشریات ترکی نیز در تبریز و تهران تولید و منتشر می‌شود و تیتر پیک نت این بود: تولید فرهنگی از تهران برای آذربایجان.

این تیتر تداعی‌گر این معنا بود که تولیدات فرهنگی آذربایجانی در تهران مشتری ندارد و فقط تولید می‌شود و مشتریان آن در آذربایجان هستند. نگارنده قصد نداشت که به این شیطنت یا سوء تفاهم پیک‌نتی پاسخ بگوید، لیکن خواندن یک مقاله در شرق اوسط انگیزه‌ای شد برای پیگیری دوباره ماجرا. منتها نه برای اینکه پاسخی برای کسی داده باشم بلکه برای اینکه حقیقت مسئله آذربایجان واقعا برای دوست و دشمن روشن گردد و بالاخره اصحاب رسانه و سیاست بدانند که اصل این قضیه چیست.

ابتدا بهتر است توضیح مختصری در مورد مقاله‌ شرق اوسط بنویسم. عنوان مقاله به عربی چنین است: غیاب عربی فی القضیه الکردیه (غیبت عربی در مسئله کرد) به قلم آزا حسیب قرداغی.
این مقاله توضیح میدهد که مسئله کرد در عراق که اکنون برای مردم عراق و جهان عرب تا این اندازه حاد می‌نماید یک مسئله امروزی نیست بلکه سابقه دهها ساله دارد اما جهان عرب و سیاستمداران و رسانه‌های عربی یا آن را ندیده‌اند یا به سادگی از کنار آن گذشته‌اند و این مسئله سبب شده است که کردهای عراق در غیاب حساسیت‌ جهان عرب هزینه‌های بسیاری را متحمل شوند و…

این مقاله جهان عرب را متهم می‌کند و جهان عرب جوابی جز شرمساری و قبول آن ندارد، به گونه‌ای که شرق اوسط این سند - و این داغ تغافل را که نویسنده به پیشانی جهان عرب می زند- منتشر می کند.

با خواندن این مقاله به یاد وضعیت امروز آذربایجان افتادم و اینکه هنوز رسانه‌های فارسی تصور روشنی از مسئله آذربایجان ندارند و باید اندکی بیشتر در این مورد درنگ نمود و برای آنان توضیح داد.

اما توضیح مسئله: چیزی که اینروزها از آن با عنوان حرکت ملی آذربایجان نام برده می‌شود سابقه‌ای حدودا ۱۰۰ ساله دارد. مرحوم میرزا حسن رشدیه، پدر مدارس نوین ایران و به تعبیر فرهنگ معین «پدر فرهنگ ایران»، برای مدارس جدید خود که برای نخست بار در ایران تاسیس کرده بود. سه کتاب تالیف کرد. یکی از این کتابها به زبان عربی، دیگری به زبان فارسی و سومی به زبان ترکی با نام وطن دیلی، و این کتابها در مدارس جدید تدریس شدند. جبار باغچه‌بان نیز کتاب شعری برای کودکان به زبان ترکی با نام «پروانه نئجه قیزدی» دارد که احتمالا برای آموزش در مدارس استنایی آن زمان تدارک دیده بود.

بعد از به قدرت آمدن رضا شاه اما زبان ترکی ممنوع شد و کار رشدیه در این زمینه ناتمام ماند. بعد از رضا شاه و در اوایل حکومت محمد رضا شاه نیز مسئله فرقه دموکرات آذربایجان پیش آمد. در زمان حاکمیت فرقه زبان رسمی در آذربایجان ترکی بود، و حتی کارنامه‌هایی که در آن زمان برای دانش آموزان صادر شده است نیز به زبان ترکی است. بعد از شکست فرقه، سنت ترکی نویسی و ترکی خوانی در آذربایجان - با افت و خیزهایی که دارد – هماره وجود داشته است، لیکن به مثابه آتش زیر خاکستری تا زمان انقلاب پنهان ‌ماند. در اوایل انقلاب دوباره این مسئله مطرح شد و نشریات چندی از جمله نشریه وارلیق و یولداش منتشر شدند، لیکن با شروع جنگ ایران و عراق دوباره مسئله فروکش کرد لیکن مجله وارلیق همچنان و تا به امروز منشتر میشود و یکی از معروفترین نشریه‌ها نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام کشورهای ترک زبان است.

بعد از جنگ این مسئله دوباره مطرح شد و در اواخر ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی به اوج خود رسید. با آمدن سید محمد خاتمی نشریات بسیاری اعم از نشریات دانشجویی و نشریات استانی به صورت دوزبانه و هر ازگاهی تک زبانه به ترکی منتشر می‌شوند. دولت ابتدا با یک نگاه فانتزی به این مسئله نگاه می‌کند لیکن مسئله رفته رفته جدی و جدی‌تر میشود. در کنار این ماجراها مسئله همایش سالانه قلعه بابک و پخش‌سی‌دی‌های تصویری آن در بین مردم و اخبار آن از انترنت حاکمیت نیز برخوردهای خود را تشدید می‌کند.

اینها مسائلی از آذربایجان بودند که اکثر رسانه‌های فارسی کم و بیش نسبت به آن آگاهی دارند. لیکن مسئله‌ای که میخواهم مطرح کنم چیزی غیر از این است و آن جغرافیایی است که این مسئله در آن اتفاق می‌افتد. اکثر مردم و از جمله احتمالا گردانندگان سایت پیک نت فکر می‌کنند که آذربایجان در چهار استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان خلاصه شده است. اما این دوستان به دو مسئله توجه ندارند. نخست اینکه پراکنش جمعیت ترکان از مرزهای غربی آذربایجان تا تهران و قم ادامه دارد. به عبارت دیگر مابین تبریز و تهران و تبریز و قم روستاهای ترک زبان بومی به صورت لاینقطع وجود دارند که شامل روستاهای ترک زبان قزوین، کرج، همدان، بوئین‌زهرا، ساوه، شهریار، اراک و خود قم هستند و بنده بسیاری از این روستاها را از نزدیک دیده‌ام. حتی در بخشهای جنوبی، و شرقی قم یعنی در دو سوی جاده قم و کاشان نیز روستاهای ترک زبان وجود دارند. این ترکهای بومی که زمانی خود را ترک غیر اصیل می‌دانستند امروزه به برکت وجود اینترنت و نشریات و احیانا رادیوها و ماهواره‌ها و نیز حضور دانشجویان و سربازان این مناطق در بین سایر ترکان آذربایجان، اینک خود را یک ترک درجه دوم نمی‌دانند و نسبت به هویت و زبان ترکی خود حساس هستند. در میان ۱۹ نویسنده و روشنفکری که در تهران و به همراه مهندس صرافی دستگیر شده‌اند، نام حسین حیدری نیز به چشم میخورد. حسین حیدری از ترکان قزوین و صاحب امتیاز نشریه دوزبانه دانشجویی اولوس بود و خود همین نشان می‌دهد که گستره جریان موسوم به حرکت ملی آذربایجان چه قدر گسترده است. علاوه بر آن میتوان به شهر قم اشاره کرد. در این شهر بیش از چهار استریوی ترکی فعالیت می‌کنند که عمدتا محصولات عاشیقی و موسیقی ترکان بومی منطقه را تامین می‌کنند و بیش از صد عاشیق و نوازنده شاهسون و … در قم، ساوه و سایر مناطق تهران، قزوین، همدان و مرکزی زندگی می‌کنند که برای اینکه حرف بی‌مدرکی نزده باشم دوستان می‌توانند به مقاله «قم، ساوه عاشیق محیطی» که در سایت اینجانب منشتر شده است مراجعه نمایند و در همین روزها گویا تضییقاتی نسبت به برخی از عاشیقهای قم از جمله عاشیق محبوب و جوان، اکبر غلامی صورت گرفته است.

شاخص‌ترین نماد هویت‌خواهی ترکان این منطه مراسم سالانه بزرگداشت حکیم تیلیم‌خان ساوه‌ای است که هر ساله در آخر تیر ماه در زادگاه این شاعر واقع در روستای مراغه ساوه برگزار می‌شود امسال بیش از دوهزار نفر در آن شرکت کرده‌ بودند که از سوی بعضی‌ ناظران این مراسم آلتیرناتیو تجمع سالانه قلعه بابک تلقی شد، اگر چه این مراسم با مراسم قلعه بابک یک تفاوت ماهوی دارد.

مسئله دوم اما مسئله ترکهای مهاجر از آذربایجان است. سیاست تمرکز گرایی که در دوران پهلوی دنبال شد و به تبع آن اکثر کارخانه‌ها و شرکت‌های تولیدی در تهران و اطراف احداث گشت. این مسئله موجب شد که سیل مهاجران از آذربایجان به تهران، قم، کرج و قزوین سرازیر شود. در ادامه همین سیاست است که اکنون آنگونه که در مصاحبه آقای موسوی تبریزی که در پیک نت هم درج شد آمده بود: امروزه حدود ششصد هزار نفر از ساکنان قم را ترک‌زبانها تشکیل می‌دهند. در تهران و کرج و قزوین نیز وضعیت به همین منوال است. به تعبیر رضا براهنی که روی این تعبیر اصرار نیز دارند: «تهران بزرگترین شهر آذری نشین جهان است». در تهران، کرج، قم و سایر شهرهای نزدیک پایتخت گاه شهرکهایی وجود دارند که بیش از نود و پنج درصد آن را ترک زبانها تشکیل می‌دهند. تبعا قضیه به اینجا نیز ختم نمی‌شود ترکان قشقایی، ترکان گچساران، ترکان فریدن اصفهان، ترکان خراسان شمالی و… همه جمعیت معتنابهی هستند که امروزه مسئله هویت برایشان جدی شده است و دیگر مسئله حرکت مدنی آذربایجان در چهار استان آذربایجانی خلاصه نمی‌شود.

در چنین شرایطی وظیفه رسانه‌ها و روشنفکر طبیعتا ندیدن این مسئله و سکوت در قبال آن نیست. بلکه پرداختن به آن و یافتن راه حلهایی هست که شهروندان ایرانی را با کمترین خطر از این مرحله به مراحل بعدی سوق دهد. پذیرفتن هویت ترکی ترکهای ایران، و به رسمیت شناختن زبان، تاریخ و… از جمله فاکتورهایی است که باید به آن اهمیت داده شود. نپذیرفتن مسئله اما تبعاتی دارد که آن خود بر اهل خرد پوشیده نیست. چیزی که یاد‌آوری آن خالی از لطف نخواهد بو آن است که امروزه برای برخورد با مسئله آذربایجان حکومت ایران از سوی گروههای مختلفی در فشار است. یعنی گروهها و اشخاصی در اپوزسیون هستند که جمهوری اسلامی را برای برخورد با فعالان آذربایجانی تشویق می‌کنند و حتی تحت فشار رسانه‌ای و تبلیغاتی قرار می‌دهند. اگر موضع این گروهها نسبت به این مسئله تعدیل شود بعید نیست که موضع جمهوری اسلامی نیز تعدیل شود و مطمئنا هیچ کس از این تعدیل زیان نخواهد دید.